Biologia - Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 3.
Na mikrofotografii A przedstawiono budowę wewnętrzną komórek szparkowych u Pancratium maritimum, gatunku należącego do rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae). Cechą charakterystyczną tych roślin jest obecność połączeń między aparatami szparkowymi (połączenie oznaczono strzałką na fotografii B1). Sformułowano następującą hipotezę:
Połączenia między aparatami szparkowymi są tworzone przez pasma cytoplazmatyczne.
W celu weryfikacji tej hipotezy przeprowadzono trzy doświadczenia.
Doświadczenie 1. Aparaty szparkowe P. maritimum traktowano przez 12 minut 3% roztworem pektynazy – enzymu trawiącego pektyny (będące mieszaniną polisacharydów). Na fotografiach B1–B4 przedstawiono kolejne etapy doświadczenia. +
Doświadczenie 2. Komórki skórki liścia P. maritimum poddano działaniu hipertonicznego roztworu mannitolu. Obecność połączeń między aparatami szparkowymi obserwowano po 5 i 20 minutach. Wyniki doświadczenia przedstawiono na fotografiach C1 i C2. Gwiazdkami oznaczono protoplasty komórek, które uległy plazmolizie. Strzałkami oznaczono połączenia między aparatami szparkowymi.
Doświadczenie 3. Komórki skórki liścia P. maritimum wybarwiono 1% roztworem błękitu toluidyny – barwnika używanego do wykrywania ligniny związanej z włóknami celulozowymi. Wynik tego doświadczenia przedstawiono na fotografiach D1 i D2. Strzałkami oznaczono połączenia między aparatami szparkowymi.
3.1. (0–2)
Rozstrzygnij, czy sformułowana przez badaczy hipoteza została potwierdzona, czy odrzucona. Uzasadnij swoją odpowiedź, odwołując się do wyników trzech opisanych doświadczeń.
Rozstrzygnięcie:
Doświadczenie 1:
Doświadczenie 2:
Doświadczenie 3:
3.2. (0–1)
Rozpoznaj struktury komórki szparkowej oznaczone na fotografii A literami X i Y. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych poniżej.
- X – mitochondrium Y – błona komórkowa
- X – chloroplast Y – cytoszkielet
- X – chloroplast Y – błona komórkowa
- X – jądro komórkowe Y – ściana komórkowa
3.3. (0–1)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące plazmolizy protoplastów opisanej w Doświadczeniu 2 są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| 1. | Plazmoliza protoplastów zaszła w wyniku osmozy. | P | F |
| 2. | W wyniku plazmolizy objętość protoplastów uległa zwiększeniu. | P | F |
Rozwiązanie
3.1. (0–2)
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, że hipoteza nie została potwierdzona, wraz poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do wyników trzech doświadczeń.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, że hipoteza nie została potwierdzona, wraz poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do wyników dwóch doświadczeń.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie:
Hipoteza nie została potwierdzona. / Została odrzucona.
Przykładowe uzasadnienia
- Doświadczenie 1.: Na skutek działania pektynazy połączenia aparatów szparkowych stopniowo zanikały (pektynaza strawiła pektyny).
Doświadczenie 2.: Po umieszczeniu komórek w środowisku hipertonicznym i obkurczeniu protoplastów połączenia aparatów szparkowych nadal występowały.
Doświadczenie 3.: Pozytywny wynik barwienia błękitem toluidynowym świadczy o występowaniu ligniny i celulozy w badanych połączeniach. - Doświadczenie 1.: wykazało obecność pektyn w połączeniach aparatów szparkowych, charakterystycznych dla ściany komórkowej.
Doświadczenie 2.: wykazało, że protoplasty nie wchodzą w skład tych połączeń.
Doświadczenie 3.: wykazało, że połącznia zawierają ligninę i celulozę, występujące w ścianie komórkowej. - Doświadczenie 1.: Gdyby połączenie było wyłącznie cytoplazmatyczne, to nie zanikłoby na skutek działania pektynazy.
Doświadczenie 2.: Gdyby połączenie było wyłącznie cytoplazmatyczne, to po zajściu plazmolizy zanikłoby – co nie miało miejsca.
Doświadczenie 3.: Połączenia cytoplazmatyczne nie zawierają ligniny i celulozy, które wykryto w tym doświadczeniu.
3.2. (0–1)
Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
D
3.3. (0–1)
Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
PF
