Biologia - Zbiór zadań CKE, Poziom rozszerzony (Formuła 2015) - Zadanie 36.
Na rysunkach 1–7 przedstawiono (bez zachowania proporcji wielkości) zwierzęta należące do różnych gromad w królestwie zwierząt.
| a) | Podaj nazwę gromady, do której należy zwierzę oznaczone cyfrą 1 oraz – widoczną na rysunku – jedną cechę budowy zewnętrznej, charakterystyczną wyłącznie dla tej gromady i występującą u wszystkich jej przedstawicieli. |
| b) | Dopisz prawidłowe dokończenie zdania, wpisując oznaczenia cyfrowe zwierząt spośród 1–7. |
Powłoka ciała, zapobiegająca przenikaniu wody do wnętrza ciała dzięki martwym wytworom nabłonka oraz tłuszczowej wydzielinie komórek gruczołowych nabłonka, występuje u zwierząt oznaczonych cyframi .
| c) | Zaznacz w tabeli znakiem X prawidłowe elementy aparatu ruchu zwierząt oznaczonych cyframi 1 i 4. |
| Zwierzę | Układ mięśniowy | Szkielet |
| 1. | □ mięśnie wora powłokowego | □ płyn jamy ciała |
| □ wyspecjalizowane wiązki mięśni | □ oskórkowy szkielet zewnętrzny | |
| 4. | □ mięśnie wora powłokowego | □ płyn jamy ciała |
| □ wyspecjalizowane wiązki mięśni | □ oskórkowy szkielet zewnętrzny |
| d) | Zaznacz odpowiedź A, B, C albo D i jej uzasadnienie spośród I–IV tak, aby powstało poprawne dokończenie poniższego zdania. |
Krew płynie w zamkniętym systemie naczyń krwionośnych u
| A. | wszystkich wymienionych zwierząt | i jest wykorzystana do transportu tlenu u |
I | wszystkich wymienionych zwierząt. |
| B. | wszystkich wymienionych zwierząt z wyjątkiem 1. |
II | wszystkich wymienionych zwierząt z wyjątkiem 1. |
|
| C. | wszystkich wymienionych zwierząt z wyjątkiem 4. |
III | wszystkich wymienionych zwierząt z wyjątkiem 4. |
|
| D. | wszystkich wymienionych zwierząt z wyjątkiem 1. i 4. |
IV | u wszystkich wymienionych zwierząt z wyjątkiem 1. i 4. |
| e) | Przedstaw znaczenie fizjologiczne wydalania kwasu moczowego przez zwierzęta oznaczone cyframi 1 i 7. |
Rozwiązanie
Przykłady poprawnych odpowiedzi
Gromada: owady.
Cecha:
- podział ciała na trzy tagmy (części): głowę, tułów i odwłok,
- członowane odnóża połączone stawowo z ciałem i pomiędzy ich członami.
Uwagi od BiologHelp:
Sformułowanie polecenia aktualnie uniemożliwia udzielenie prawidłowej odpowiedzi bez uwzględnienia dodatkowych zastrzeżeń lub uproszczeń. Nie doprecyzowano też czy cecha budowy ma dotyczyć tylko postaci dorosłych, czy również larw. Polecenie nie powinno budzić takich wątpliwości, ale przyjmijmy, że chodzi typowo o postaci dorosłe. Konstrukcja klucza i wskazówek do tego podpunktu zadania sprawia wrażenie pominięcia zawartego w poleceniu warunku, że wybrana cecha ma być charakterystyczna wyłącznie dla danej gromady. Gromadą tą są bezsprzecznie owady. Jednak w mojej ocenie cechą występującą u wszystkich owadów i jedynie u nich jest obecność trzech par odnóży krocznych na tułowiu. Należało by tutaj dodać zastrzeżenie, że posługujemy się starą systematyką, w której organizmy takie jak skoczogonki, pierwogonki i widłogonki zaliczane były do owadów. Aktualnie raczej wyodrębnia się je z tej gromady, a razem z owadami zalicza do szerszej grupy sześcionogów. Stąd również taką odpowiedź należałoby uznać za uproszczenie. Opcja ta, pomimo, że stanowi najbliższą prawdzie, nie została ujęta w kluczu.
Warto zauważyć, że propozycja odpowiedzi dotycząca podziału ciała na 3 tagmy również stanowi uproszczenie. Istnieją inne grupy stawonogów, wyróżniane chociażby w ramach podtypu sześcionogów, których ciało również dzieli się na głowę, tułów i odwłok - nie jest to zatem cecha występująca "wyłącznie" u owadów. Również skorupiaki stanowią zróżnicowaną grupę organizmów, w której można wskazać taksony o ciele dzielonym na trzy tagmy. Warto przy tym podkreślić, że sam podział na tagmy ma charakter dość arbitralny. W zależności od przyjętych kryteriów takiego podziału, w literaturze przedmiotu można spotkać różne interpretacje budowy pewnych grup stawonogów. Tagmy należy zatem traktować raczej jako umowne i wygodne jednostki opisu morfologicznego, a nie jako stałe, uniwersalne struktury anatomiczne.
Co ciekawe również w arkuszach CKE znajdziemy zadanie, z którego wynika, że pewien organizm (rozwielitkę), pomimo obecności podziału na 3 tagmy (głowę, tułów i odwłok) należy słusznie zakwalifikować do skorupiaków, a nie owadów. Mowa tu o zadaniu nr 11 z czerwca 2024, formuły 2023 / 2015 (zadanie pojawiło się w obu formułach). Dlatego też osobiście, w miarę możliwości, unikałbym opierania swoich odpowiedzi o obecność "charakterystycznego" podziału na tagmy.
Druga propozycja odpowiedzi: "członowane odnóża połączone stawowo z ciałem i pomiędzy ich członami", stanowi cechę charakterystyczną nie tyle dla gromady owadów, co dla całego typu jakim są stawonogi. Nie jest to zatem uproszczenie, lecz odpowiedź wprost niezgodna z poleceniem. Pomijam w powyższych rozważaniach beznogie formy samic niektórych owadów, ponieważ nie jest to cecha gatunku jako całości.
1, 3, 5, 7
Zwierzę 1.: wyspecjalizowane wiązki mięśni, oskórkowy szkielet zewnętrzny.
Zwierzę 4.: mięśnie wora powłokowego, płyn jamy ciała.
B. II
Zwierzęta te jako produkt metabolizmu azotowego wytwarzają kwas moczowy, który może być usuwany w postaci krystalicznej. Dzięki temu zwierzęta te skutecznie oszczędzają wodę (zatrzymują wodę) w organizmie, co sprzyja życiu na lądzie, szczególnie w środowisku suchym oraz ciepłym.
