Zadania maturalne z biologii

Matura Czerwiec 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 1. (4 pkt)

Skład organizmów Enzymy Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podaj/wymień

Mikroorganizmy celulolityczne wytwarzają wiele enzymów rozkładających celulozę. Funkcją celulaz jest hydroliza wiązań β-1,4-glikozydowych we włóknach celulozy. Ze względu na strukturę i aktywność enzymatyczną można wśród celulaz wyróżnić:

endoglukanazy – działają w wewnętrznej, amorficznej części celulozy i rozkładają długie łańcuchy celulozy na oligodekstryny o różnej długości
egzoglukanazy – działają na końcowe elementy łańcuchów cukrowych i mogą odłączać pojedyncze cząsteczki glukozy lub celobiozę – dwie cząsteczki glukozy połączone wiązaniem β-1,4-glikozydowym
β-glukozydazy – degradują jednostki celobiozy oraz oligodekstryny do glukozy.

Na poniższym rysunku przedstawiono strukturę chemiczną celulozy.

Na podstawie: K. Poszytek, Mikrobiologiczna utylizacja celulozy, „Postępy mikrobiologii” 55(2), 2016.

1.1. (0–1)

Jakim numerem na powyższym schemacie zaznaczono wiązanie β-1,4-glikozydowe? Wybierz odpowiedź spośród podanych.

1.2. (0–1)

Uzupełnij zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.

Celuloza jest AB polisacharydem, składającym się z kilku tysięcy reszt glukozy i stanowiącym składnik budulcowy CD niektórych organizmów.

rozgałęzionym
nierozgałęzionym
ścian komórkowych
błon komórkowych

1.3. (0–1)

Wykaż, że endoglukanazy znacznie przyśpieszają rozkład celulozy katalizowany przez egzoglukanazy.

1.4. (0–1)

Podaj nazwę wiązania między łańcuchami celulozy w mikrofibrylach – włóknach celulozowych, składających się z wielu równoległych cząsteczek celulozy.

Matura Czerwiec 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 2. (5 pkt)

Budowa i funkcje komórki Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podaj/wymień

Na poniższym zdjęciu z mikroskopu elektronowego przedstawiono budowę fragmentów dwóch komórek roślinnych – A i B, wchodzących w skład tej samej tkanki.

Na podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 1999.

2.1. (0–2)

Uzupełnij tabelę. Wpisz w wyznaczone miejsca tabeli nazwy i funkcje struktur komórki roślinnej, zaznaczonych na kopiach powyższego zdjęcia kolorem czerwonym.

Struktura zaznaczona na zdjęciu
Nazwa struktury
Funkcja struktury

2.2. (0–1)

Uzupełnij zdania. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.

Sok komórkowy znajdujący się wewnątrz wakuoli AB składem od cytozolu. W miarę wzrostu komórki miękiszowej objętość wakuoli CD.

różni się
nie różni się
się zmniejsza
się zwiększa

2.3. (0–1)

Wyjaśnij, dlaczego wzrost stężenia cukrów prostych we wnętrzu wakuoli prowadzi do wzrostu turgoru komórki.

2.4. (0–1)

Podaj nazwę błony wakuolarnej, oddzielającej sok komórkowy od cytozolu.

Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 6. (4 pkt)

Budowa i funkcje komórki Dziedziczenie Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podaj/wymień

Ferroportyna jest transbłonowym białkiem eksportującym transportującym jony Fe²⁺ na zewnątrz niektórych komórek. Ferroportyna występuje m.in. w błonie komórkowej enterocytów kontaktującej się ze ścianą naczynia krwionośnego. U człowieka ferroportyna jest kodowana przez gen FPN zlokalizowany na chromosomie 2. Dominująca mutacja w jednym allelu tego genu prowadzi do rzadkiej choroby wrodzonej – hemochromatozy typu 4, w której dochodzi do gromadzenia żelaza w komórkach i narządach. Jeden prawidłowy allel genu FPN nie wystarcza do prawidłowego funkcjonowania organizmu, a objawy choroby ujawniają się zwykle około 40 roku życia. Mutacja dominująca w obu allelach, skutkująca utratą funkcji ferroportyny, jest letalna dla zarodków.

Aktywność i ilość ferroportyny w komórkach jest regulowana przez hepcydynę – peptyd syntetyzowany w wątrobie. Na schemacie przedstawiono transport jonów żelaza przez ferroportynę (A) oraz regulację tego procesu przez hepcydynę (B).

Na podstawie: K. Sikorska et al., “Hemochromatoza dziedziczna – najczęstsza choroba genetyczna człowieka”, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 60, 2006;
A. Pietrangelo, “Ferroportin Disease: Pathogenesis, Diagnosis and Treatment”, Haematologica 102(12), 2017.

6.1. (0–1)

Rozstrzygnij, czy hepcydyna wspomaga, czy ogranicza transport jonów żelaza do osocza krwi u osób zdrowych. Uzasadnij swoją odpowiedź, odwołując się do mechanizmu działania ferroportyny i hepcydyny.

Rozstrzygnięcie:

Uzasadnienie:

6.2. (0–3)

Podaj genotypy rodziców cierpiących na hemochromatozę typu 4 i sporządź krzyżówkę genetyczną. Na jej podstawie oblicz prawdopodobieństwo, że ich nowo narodzone dziecko nie będzie miało predyspozycji genetycznej do rozwoju tej choroby w wieku dorosłym. Użyj następujących symboli alleli: A – allel dominujący, a – allel recesywny.

Genotyp matki:
Genotyp ojca:

Krzyżówka genetyczna:

Prawdopodobieństwo, że urodzone dziecko nie będzie miało predyspozycji genetycznych do rozwoju choroby w wieku dorosłym:

Matura Maj 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 7. (2 pkt)

Tkanki roślinne Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj/wymień

Na zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego pewnego organu roślinnego.

Na podstawie: P.J. Schulte, Atlas of Plant Anatomy (schulte.faculty.unlv.edu).

7.1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.

Na zdjęciu przedstawiono przekrój poprzeczny przez

A.	łodygę,	na co wskazuje	1.	naprzeciwległy	układ tkanek przewodzących.
B.	korzeń,	na co wskazuje	2.	naprzemianległy	układ tkanek przewodzących.

7.2. (0–1)

Podaj nazwy tkanek przewodzących oznaczonych na zdjęciu mikroskopowym numerami I i II.

I.
II.

Matura Czerwiec 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 8. (3 pkt)

Ssaki Ekologia Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podaj/wymień

Wampir zwyczajny (Desmodus rotundus) jest gatunkiem krwiopijnego nietoperza, występującym od Meksyku po południową Argentynę. Samica rodzi jedno młode, które początkowo jest karmione mlekiem, a następnie razem z matką wyrusza na łowy. Wampir zwyczajny żeruje nocą, pijąc krew ptaków i ssaków. Ostrymi zębami nacina skórę swych żywicieli i zlizuje krew, spływającą z ran. W ślinie wampirów znajdują się antykoagulanty – substancje zapobiegąjace nadmiernemu krzepnięciu krwi – oraz peptydy o działaniu znieczulającym. Żołądek wampira odpowiada za gromadzenie pobranej krwi oraz za wchłanianie z niej wody. Podczas pobierania pokarmu nerki zwierzęcia wytwarzają duże ilości hipoosmotycznego moczu. Kiedy nietoperz trawi pokarm podczas snu w dziennych kryjówkach, jego nerki wytwarzają małą ilość hiperosmotycznego moczu z wysokim stężeniem mocznika.

Na podstawie: K. Kowalski i L. Rychlik, Jadowite ssaki, „Kosmos” 63, 2014; N.A. Campbell i in., Biologia, Poznań 2013. Fotografia: U. Schmidt.

8.1. (0–1)

Na podstawie przedstawionych informacji podaj jedną cechę fizjologiczną wampira zwyczajnego, która pozwala jednoznacznie zaklasyfikować ten gatunek do ssaków.

8.2. (0–1)

Wykaż, że wydalanie przez wampira zwyczajnego dużych ilości hipoosmotycznego moczu podczas pobierania pokarmu jest adaptacją fizjologiczną do latania.

8.3. (0–1)

Określ, na czym polega pasożytnictwo, oraz wykaż, że przedstawiona w tekście zależność między wampirem zwyczajnym a ssakami i ptakami jest pasożytnictwem.

Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 8. (1 pkt)

Ekologia Podaj/wymień

Do monitorowania zmian pokrycia roślinnością na obszarze wyłączonym z użytkowania rolniczego wykorzystano technologie cyfrowe. Na przestrzeni kilku lat na tym obszarze wykonywano zdjęcia lotnicze oraz lotniczy skaning laserowy. Przetworzenie tych danych dostarczyło szczegółowych informacji o strukturze przestrzennej zbiorowisk drzewiastych i krzewiastych porastających skanowany obszar, w tym o wysokości i zwarciu roślinności.

Dane uzyskane w latach 2007 i 2015 z monitoringu badanego obszaru przedstawiono w postaci zdjęć lotniczych (A) oraz map przedstawiających wysokość (B) i zwarcie (C) roślinności. Na zdjęciach lotniczych obszar przedstawiony na mapach zaznaczono żółtą obwódką.

Na podstawie: M. Szostak and P. Wężyk, “Geoinformatyczne monitorowanie dynamiki […] leśnej”, 2021 (www.arcanagis.pl).

Opisz dwie zmiany w strukturze zbiorowisk roślinnych, które zaszły między rokiem 2007 a 2015 na monitorowanym obszarze porolnym.

Matura Maj 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 9. (1 pkt)

Układ kostny i mięśniowy Podaj/wymień

Na poniższym rysunku przedstawiono kości obręczy kończyn górnych człowieka widziane od tyłu. Na rysunku pominięto kości szkieletu osiowego oraz kości części wolnej kończyn górnych.

Na podstawie: emedicodiary.com

Podaj nazwy kości oznaczonych na rysunku literami X i Y.

Nazwa kości X:
Nazwa kości Y:

Matura Czerwiec 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 9. (3 pkt)

Parzydełkowce Metody badawcze i doświadczenia Podaj/wymień Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Sformułuj wnioski, hipotezę lub zaplanuj doświadczenie

Ukwiał Nematostella vectensis to gatunek modelowy w badaniach biologicznych. Zbadano wpływ GABA (kwasu gamma-aminomasłowego) na rozwój N. vectensis. Larwy – planule – były hodowane w sztucznej wodzie morskiej. Do jednej hodowli dodano dodatkową porcję sztucznej wody morskiej, a do drugiej – roztwór GABA, którego stężenie końcowe wynosiło 10⁻³ mol ∙ dm⁻³. Doświadczenie wykonano w trzech powtórzeniach, a w każdym powtórzeniu użyto 100 larw.

Poniżej przedstawiono wyniki badania: A – odsetek planul przekształconych w polipy oraz B – typowe formy zwierzęcia w kolejnych dniach po zapłodnieniu. Na wykresie przedstawiono wartości średnie, słupki błędów oznaczają odchylenie standardowe.

Na podstawie: S. Levy i in., Ectopic Activation of GABAB Receptors […] in […] Nematostella vectensis, „Nature Ecology and Evolution” 5(1), 2021.

9.1. (0–1)

Podaj nazwę typu zwierząt, do którego należy N. vectensis.

9.2. (0–1)

Rozstrzygnij, która próba – tylko ze sztuczną wodą morską czy z dodatkiem GABA – była próbą kontrolną. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do roli tej próby w interpretacji wyników doświadczenia.

Rozstrzygnięcie:

Uzasadnienie:

9.3. (0–1)

Sformułuj wniosek na podstawie przedstawionych wyników doświadczenia.

Matura Czerwiec 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 11. (3 pkt)

Układ immunologiczny Podaj/wymień Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Na poniższym schemacie przedstawiono reakcję układu odpornościowego wywołaną kontaktem z alergenem – pyłkiem roślin. Po pierwszym kontakcie z alergenem – przez aktywowane komórki układu odpornościowego – są wytwarzane przeciwciała łączące się z odpowiednimi receptorami na powierzchni komórek efektorowych. Po ponownym kontakcie z alergenem dochodzi do rozpoznania antygenu na powierzchni pyłku przez te przeciwciała i – w konsekwencji – do uwolnienia histaminy i innych mediatorów z komórek efektorowych. Na schemacie nie zachowano proporcji wielkości poszczególnych elementów.

Na podstawie: E. Nuñez-Borque i in., Pathophysiological, Cellular, and Molecular Events of the Vascular System in Anaphylaxis, „Frontiers in Immunology” 13, 2022.

11.1. (0–2)

Do komórek oznaczonych na schemacie 1.–3. dopasuj ich odpowiednie nazwy spośród poniższych. Wpisz odpowiednie nazwy w wyznaczone miejsca.

bazofil

plazmocyt

limfocyt B

limfocyt T pomocniczy

11.2. (0–1)

Która klasa przeciwciał jest zaangażowana w reakcję alergiczną prowadzącą do uwolnienia histaminy w wyniku powtórnego kontaktu z alergenem? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Matura Maj 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 14. (6 pkt)

Układ immunologiczny Inżynieria i badania genetyczne Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podaj/wymień

Naturalny receptor limfocytów T rozpoznaje i wiąże antygeny peptydowe prezentowane przez cząsteczki MHC na powierzchni komórek własnego organizmu. Komórki nowotworowe mają jednak często obniżoną ilość białek MHC – głównego układu zgodności tkankowej.

Jedną z nowoczesnych metod leczenia niektórych nowotworów jest terapia CAR-T, polegająca na modyfikacji genetycznej limfocytów T pacjenta tak, aby wytwarzały one tzw. chimeryczny receptor antygenowy (CAR, ang. chimeric antigen receptor). Funkcją zmodyfikowanych limfocytów T (CAR-T) jest rozpoznawanie specyficznych białek – występujących tylko na powierzchni komórek nowotworowych. CAR-T mają możliwość bezpośredniego wiązania antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny od powierzchniowego występowania MHC. Antygeny występujące na powierzchni komórek nowotworowych dzieli się na:

specyficzne – występujące tylko na powierzchni komórek nowotworowych
niespecyficzne – występujące zarówno na powierzchni komórek nowotworowych, jak i na powierzchni komórek zdrowych.

W terapii CAR-T najpierw izoluje się z krwi pacjenta leukocyty, w tym – limfocyty T. Następnie limfocyty T zostają poddane modyfikacjom genetycznym. Stosuje się do tego jedną z metod:

do limfocytów T wprowadza się za pomocą impulsu elektrycznego (elektroporacja) mRNA kodujący receptor CAR
limfocyty T infekuje się genetycznie zmodyfikowanym retrowirusem, zawierającym gen kodujący receptor CAR.

Na koniec CAR-T są namnażane, aktywowane, a następnie wstrzykiwane do krwiobiegu pacjenta. Na schemacie przedstawiono istotę terapii CAR-T z wykorzystaniem retrowirusa.

Na podstawie: National Cancer Institute, CAR T Cells: Engineering Patients’ Immune Cells to Treat Their Cancers, 2025. Schemat: cytologicsbio.com

14.1. (0–1)

Uzasadnij, że w terapii CAR-T nie należy stosować receptorów CAR rozpoznających niespecyficzne antygeny nowotworowe.

14.2. (0–1)

Wyjaśnij, dlaczego zmodyfikowane limfocyty T (CAR-T) mają większe szanse na zniszczenie komórki nowotworowej niż fizjologiczne limfocyty T. W odpowiedzi odnieś się do funkcji MHC w rozwoju odpowiedzi immunologicznej.

14.3. (0–2)

Wyjaśnij, dlaczego w przypadku terapii CAR-T z użyciem retrowirusów otrzymuje się limfocyty T z wyższą zawartością receptora CAR w porównaniu do terapii CAR-T z użyciem elektroporacji. W odpowiedzi uwzględnij mechanizmy ekspresji informacji genetycznej w obu metodach.

14.4. (0–1)

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących limfocytów T. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.


1.	Limfocyty T biorą udział w reakcjach odporności swoistej.	P	F
2.	Kontakt z antygenem jest przyczyną namnażania się limfocytów T.	P	F

14.5. (0–1)

Podaj nazwę narządu układu limfatycznego, który jest głównym miejscem dojrzewania limfocytów T u dorosłego człowieka.