Biologia - Matura Czerwiec 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 8.
Nicienie należą do zwierząt pseudocelomatycznych. We wnętrzu wora powłokowo-mięśniowego są rozmieszczone narządy wewnętrzne, a przestrzeń między nimi – pseudoceloma – jest wypełniona płynem.
Na poniższym zdjęciu przedstawiono przykładowego nicienia z gatunku Caenorhabditis elegans.
Nicienie rozmnażają się wyłącznie płciowo, ale u poszczególnych gatunków rozmnażanie płciowe przebiega w odmienny sposób.
8.1. (0–1)
Wyjaśnij, na czym polega współdziałanie mięśni i płynu wypełniającego pseudocelomę podczas ruchu nicieni.
8.2. (0–2)
Oceń, w których z opisanych przypadków jest możliwe otrzymanie potomstwa zróżnicowanego genetycznie. Zaznacz T (tak), jeśli jest możliwe otrzymanie zróżnicowanego genetycznie potomstwa, albo N (nie) – jeśli takiej możliwości nie ma.
| 1. | Diploidalny osobnik wytwarza haploidalne plemniki, które zapładniają haploidalne komórki jajowe wytwarzane przez tego samego osobnika. | T | N |
| 2. | U samic niezapłodniona komórka jajowa, która powstała na drodze podziału mitotycznego, rozwija się w zarodek. | T | N |
| 3. | U samic powstające podczas drugiego podziału mejotycznego: komórka jajowa i ciałko kierunkowe, łączą się i tworzą zygotę. | T | N |
Rozwiązanie
8.1. (0–1)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie współdziałania, uwzględniające przenoszenie przez płyn pseudocelomatyczny siły generowanej przez mięśnie.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
- Skurcz mięśni powoduje zmiany ciśnienia płynu wypełniającego pseudocelomę, co skutkuje ruchem wygięcia ciała.
- Płyn wypełniający pseudocelomę stanowi opór dla pracujących mięśni i pełni funkcję szkieletu przenoszącego siły wytwarzane przez mięśnie.
- Nicienie poruszają się ruchem wijącym, ponieważ na zmianę kurczą się mięśnie po przeciwległych stronach ciała. Aby te skurcze prowadziły do wygięcia ciała, musi być ono odpowiednio sprężyste, a tę cechę zapewnia wysokie ciśnienie płynu w jamie ciała.
- Płyn wypełniający pseudocelomę zapewnia znaczną sprężystość ciała, co ułatwia ruch podczas naprzemiennego skurczu mięśni podłużnych.
8.2. (0–2)
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawną ocenę trzech przypadków.
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch przypadków.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1. – T, 2. – N, 3. – T.
Uwagi od BiologHelp:
Mam pewne wątpliwości co do sformułowania zadania i możliwości udzielenia przez maturzystę odpowiedzi dla zdania nr 3. Wprawdzie nie dostrzegam formalnego błędu w kluczu, ale samo zadanie można by było skonstruować nieco lepiej (co wyjaśnię poniżej). Połączenie komórki jajowej i ciałka kierunkowego powstałych podczas drugiego podziału mejotycznego potencjalnie daje możliwość uzyskania zróżnicowanego potomstwa ze względu na zjawisko crossing-over zachodzące w trakcie powstawania tych komórek.
Choć proces opisany w zdaniu nr 3 nie jest standardowym sposobem tworzenia zygoty, jest to zjawisko faktycznie występujące w przyrodzie jako jedna z metod uzyskiwania potomstwa w przebiegu partenogenezy. Co więcej, zostało ono opisane u niektórych nicieni, do czego autor zadania próbuje (niestety dość nieśmiało) nawiązać we wstępie do zadania:
"Nicienie rozmnażają się wyłącznie płciowo, ale u poszczególnych gatunków rozmnażanie płciowe przebiega w odmienny sposób."
Dla jasności podaję również przykładowe źródło potwierdzające występowanie opisanego sposobu zachodzenia partenogenezy:
O ile jednak odpowiedź w kluczu jest prawidłowa, o tyle moje wątpliwości budzi sposób sformułowania całego zadania. Konieczność posiadania tak szczegółowej wiedzy na temat możliwych sposobów zachodzenia partenogenezy nie została ujęta w podstawie programowej. Jednocześnie treść zadania nie przedstawia jasno, że opisane w zdaniu nr 3 zjawisko faktycznie występuje. Można zatem mieć wątpliwości, czy opisany tu proces umożliwia otrzymanie zróżnicowanego genetycznie potomstwa – jeżeli nie zachodziłby w przyrodzie (a nie musimy wiedzieć, czy faktycznie zachodzi), to de facto nie mógłby umożliwiać otrzymania jakiegokolwiek potomstwa, w tym zróżnicowanego genetycznie.
Innymi słowy, według mnie, formalne udzielenie odpowiedzi zgodnie z poleceniem dla zdania nr 3 wymaga posiadania wiedzy nieujętej ani w podstawie programowej, ani też w treści zadania.
