Biologia - Matura Czerwiec 2019, Poziom rozszerzony (nowy) - Zadanie 4.

Kategoria: Mszaki Ekologia Typ: Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Mchy pokrywają glebę dużymi, zwartymi darniami.
Na zdjęciu przedstawiono fragment pewnej komórki mchu złotowłosa strojnego. Literami oznaczono:
m – mitochondria, v – wakuole, c – chloroplasty, g – krople tłuszczu zawarte w cytoplazmie.

Przeprowadzono obserwację, której celem było określenie odporności złotowłosa strojnego na niską temperaturę. Wiosną i zimą zmierzono zawartość chlorofilu i aktywność fotosyntetyczną tkanki, której komórkę przedstawiono na powyższym zdjęciu.

Wyniki badania podano w tabeli.

Pora roku Temperatura powietrza [°C] Zawartość chlorofilu
[μg/g świeżej masy]
Aktywność fotosyntetyczna
[μmol O2/g świeżej masy]
wiosna +2 2,53 125,12
zima –5 2,17 115,13

Na podstawie: N. Ljube, M. Wrischer, T. Prebeg, Z. Devide. Structural changes [...] of the moss Polytrichum formosum [...], „Acta Bot. Croat.” 64, 2005.

4.1. (0–1)

Określ, czy na zdjęciu przedstawiono komórkę dojrzałego sporofitu, czy – gametofitu złotowłosa strojnego. Odpowiedź uzasadnij – podaj jedną, widoczną na zdjęciu, cechę budowy charakterystyczną dla tego pokolenia.

4.2. (0–1)

Wybierz i zaznacz właściwe dokończenie zdania spośród A–B oraz jego poprawne uzasadnienie wybrane spośród 1.–3.

Na podstawie wyników obserwacji można stwierdzić, że złotowłos strojny

A. jest odporny na niską temperaturę, ponieważ 1. w temperaturze poniżej 0°C w komórkach ustaje fotosynteza.
2. zimą gametofit zamiera i nie może zachodzić fotosynteza.
B. nie jest odporny na niską temperaturę,
3. zimą fotosynteza zachodzi na poziomie tylko niewiele niższym niż wiosną.

4.3. (0–2)

Wykaż, że mszaki

  1. przyczyniają się do ochrony gleby przed erozją spowodowaną wiatrem:
  2. wpływają na bilans wodny środowiska:
Rozwiązanie: 

4.1. (0–1)

Schemat punktowania
1 p. – za określenie, że jest to komórka gametofitu wraz z prawidłowym uzasadnieniem uwzględniającym obecność chloroplastów.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Jest to komórka gametofitu, ponieważ

  • zawiera chloroplasty.
  • widoczne są grana (z chlorofilem).

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi wskazujących cechę charakterystyczną dla tego pokolenia, ale niewidoczną na zdjęciu, np. obecność chlorofilu.

4.2. (0–1)

Schemat punktowania
1 p. – za prawidłowe zaznaczenie dokończenia zdania.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
A 3.

4.3. (0–2)

Schemat punktowania
2 p. – za odpowiedź określającą rolę mszaków w ochronie gleby przed erozją poprzez tworzenie zwartych darni, oraz rolę mszaków w zmniejszeniu wahań bilansu wodnego, poprzez ograniczenie parowania wody z gleby lub zdolność magazynowania wody.
1 p. – za odpowiedź określającą rolę mszaków tylko w ochronie gleby przed erozją albo rolę mszaków tylko w zmniejszaniu wahań bilansu wodnego.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

1.

  • Mszaki rosną w zwartych darniach, co chroni glebę przed wywiewaniem cząstek gleby.
  • Mszaki rosną w dużych skupieniach, co chroni glebę przed niszczeniem jej struktury.

2.

  • Mszaki utrzymują wilgoć w ekosystemie / w glebie / w powietrzu dzięki swej możliwości magazynowania wody.
  • Mszaki rosną w dużych skupieniach, dzięki czemu ograniczają parowanie wody z gleby.
  • Mszaki ograniczają parowanie wody z gleby poprzez silne pokrycie jej darnią.
  • Mszaki, magazynując wodę, zwiększają wilgotność podłoża, a taka gleba jest mniej podatna na działanie wiatru.