Biologia - Matura Maj 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 19.
U muszki owocowej (Drosophila melanogaster) allel B warunkuje brązową barwę ciała i wykazuje pełną dominację nad allelem b, warunkującym czarną barwę ciała. Allel D warunkuje wykształcanie odnóży o normalnej długości i wykazuje pełną dominację nad allelem d, warunkującym występowanie krótkich odnóży. Geny B i D są położone na chromosomie drugim, w odległości 17,5 cM od siebie.
Skrzyżowano podwójnie heterozygotycznego samca o genotypie BDbd z czarną samicą mającą krótkie odnóża.
1. Zapisz genotyp opisanej samicy. W zapisie zastosuj podane oznaczenia alleli i uwzględnij położenie loci na chromosomach.
2. Uzupełnij tabelę. Zapisz cztery możliwe genotypy gamet wytwarzanych przez opisanego samca oraz podaj prawdopodobieństwo wystąpienia każdego genotypu gamety.
| Lp. | Genotyp gamety | Prawdopodobieństwo jego wystąpienia |
|---|---|---|
| 1. | ||
| 2. | ||
| 3. | ||
| 4. |
3. Podaj prawdopodobieństwo, że muszka – losowo wybrana spośród potomstwa krzyżowanej pary opisanych muszek – będzie miała brązową barwę ciała i normalnie wykształcone odnóża.
Rozwiązanie
Zasady oceniania
3 pkt – poprawne podanie:
- genotypu samicy ORAZ
- genotypów gamet wraz z prawdopodobieństwem ich wystąpienia ORAZ
- prawdopodobieństwa pojawienia się wśród potomstwa krzyżowanej pary muszek osobnika barwy brązowej o normalnie wykształconych odnóżach.
2 pkt – poprawne podanie:
- genotypu samicy ORAZ
- genotypów gamet wraz z prawdopodobieństwem ich wystąpienia
1 pkt – poprawne podanie genotypu samicy.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1.
bdbd lub bd / bd , lub bd // bd
2.
1. BD 41,25 % lub 0,4125
2. bd 41,25 % lub 0,4125
3. Bd 8,75 % lub 0,0875
4. bD 8,75 % lub 0,0875
3.
41,25 % lub 0,4125
Uwaga:
Jeżeli zdający podaje niepełne rozwiązanie w przypadku genotypu samicy: bbdd, a więc właściwy genotyp, ale nieuwzględniający w zapisie położenia loci na chromosomach, to za rozwiązanie całego zadania przyznaje się maksymalnie 2 pkt.
Jeżeli zdający stosuje podczas obliczeń zaokrąglenia, to za rozwiązanie całego zadania przyznaje się maksymalnie 2 pkt.
Dopuszcza się odpowiedzi, z których wynika, że rekombinacja genetyczna zachodzi wyłącznie u samic D. melanogaster.
Uwagi od BiologHelp:
W konstrukcji zadania można dostrzec pewne uproszczenie, żeby nie powiedzieć przekłamanie. Mianowicie autor zadania zdaje się ignorować fakt, że w większości opisywanych przypadków u samców muszki owocowej zjawisko crossing-over praktycznie nie występuje, bądź występuje bardzo rzadko. Podane wartości odległości pomiędzy badanymi genami zostały opracowane na podstawie rekombinacji zachodzącej u samic. Żeby sprawa nie była taka prosta, zagłębiając się w literaturę można spostrzec, że dla chromosomu 2 (choć dotyczy to pewnie również pozostałych chromosomów) opisuje się wyjątki od zasady braku crossing-over u samców - zbadano szczepy wolnożyjących muszek, gdzie u samców wykryto zjawisko rekombinacji na tym chromosomie. Crossing-over, czy właściwie ogólniej wymiana fragmentów chromatyd, występuje zatem u samców dzikich szczepów (nie laboratoryjnych) muszki owocowej, choć zwykle z mniejszą częstością niż u samic. Aby jednak uniknąć powyższych rozważań i wątpliwości wystarczyło w konstrukcji zadania jako homozygotę recesywną wybrać samca (tak jak robił to Morgan). Wygląda na to, że CKE dostrzegła opisywany problem, dlatego też w kluczu dodano opcję uznania odpowiedzi, z której wynika, że rekombinacja genetyczna zachodzi wyłącznie u samic D. melanogaster. Nie jest to pierwsze tego typu zadanie, podobna konstrukcja pojawiła się również w zadaniu 19 z maja 2016, formuła 2015.
