Zadania maturalne z biologii

Matura Czerwiec 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 3. (4 pkt)

Budowa i funkcje komórki Mutacje Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę

Zaburzenia liczby chromosomów w komórce mogą być spowodowane przez nondysjunkcję. Dochodzi do niej, kiedy para chromosomów homologicznych lub chromatyd siostrzanych nieprawidłowo rozdzieli się – odpowiednio – podczas pierwszego lub drugiego podziału mejotycznego. Na poniższym schemacie przedstawiono, jak może dojść do nondysjunkcji podczas I podziału mejotycznego oraz podczas II podziału mejotycznego. Miejsce zachodzenia nondysjunkcji oznaczono literami ND.

Na postawie: Aneulpoidia i nondysjunkcja. Zespół Downa i pokrewne choroby. Rearanżacje chromosomowe (pl.khanacademy.org).

3.1. (0–2)

Określ skutki nondysjunkcji podczas II podziału mejotycznego. Wpisz w wyznaczone miejsca tabeli liczbę chromosomów w każdej z komórek potomnych oznaczonych na schemacie literami A–D.

Komórka potomna	Liczba chromosomów
A
B
C
D

3.2. (0–2)

Określ, czy procesy wskazane poniżej zachodzą w I, w II, czy – w obu podziałach mejotycznych. Wpisz w odpowiednie komórki tabeli literę T (tak), jeżeli dany proces zachodzi, albo literę N (nie) – jeżeli nie zachodzi.

Uwaga: Przyjmij założenie, że podział mejotyczny zachodzi prawidłowo.

Proces	I podział	II podział
Skracają się włókna wrzeciona podziałowego.
Tworzą się biwalenty.
Centromery w chromosomach ulegają rozdzieleniu.

Matura Czerwiec 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 10. (3 pkt)

Układ krążenia Układ hormonalny Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

U człowieka zmiany objętości krwi mogą wpływać na jej ciśnienie tętnicze. Jeśli objętość krwi wzrasta, to ciśnienie krwi rośnie, podczas gdy spadek objętości krwi jest przyczyną spadku ciśnienia krwi. Niewielki wzrost objętości krwi występujący w ciągu dnia jest spowodowany m.in. przyjmowaniem pokarmu i płynów.

Na podstawie: D.U. Silverthorn (red.), Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2021.

10.1. (0–1)

Uzupełnij schemat przedstawiający regulację ciśnienia krwi w organizmie człowieka. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.

10.2. (0–2)

Podaj nazwę hormonu wydzielanego przez tylny płat przysadki mózgowej, który to hormon reguluje objętość wydalanego moczu, oraz wyjaśnij, na czym polega działanie tego hormonu. W odpowiedzi uwzględnij mechanizm oraz skutek działania hormonu.

Nazwa:

Wyjaśnienie:

Matura Czerwiec 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 13. (6 pkt)

Metabolizm - pozostałe Ekspresja informacji genetycznej Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Jednym z warunków zachodzenia translacji w komórce jest synteza aminoacylo-tRNA (AA-tRNA). Rozpoznanie i przyłączenie odpowiedniego aminokwasu do tRNA zależy od enzymów – syntetaz aminoacylo-tRNA, które kowalencyjnie łączą każdy z aminokwasów z odpowiednim dla niego tRNA. Ta reakcja jest sprzężona z uwalnianiem energii w wyniku hydrolizy ATP. Dla każdego aminokwasu istnieje odrębna syntetaza. Ogółem w cytozolu komórek jest więc 20 różnych syntetaz. Syntetazy aminoacylo-tRNA rozpoznają właściwy tRNA na podstawie niektórych nukleotydów w ramionach aminokwasowym i antykodonowym.

Na rysunku przedstawiono syntezę jednego spośród 20 różnych aminoacylo-tRNA (strzałka A) oraz rozpoznawanie przez niego kodonu mRNA (strzałka B).

Na podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 1999.

13.1. (0–2)

Na podstawie rysunku uzupełnij tabelę – wpisz w wyznaczone miejsca: nazwę aminokwasu przyłączanego do tRNA, sekwencję kodonu mRNA oraz sekwencję antykodonu AA-tRNA.

Nazwa aminokwasu
Sekwencja kodonu mRNA	5′ 3′
Sekwencja antykodonu tRNA	5′ 3′

13.2. (0–2)

Na podstawie rysunku wymień wszystkie substraty i produkty reakcji syntezy AA-tRNA.

Substraty:

Produkty:

13.3. (0–1)

Rozstrzygnij, czy powyższa reakcja syntezy AA-tRNA jest przykładem anabolizmu, czy – katabolizmu. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie:

Uzasadnienie:

13.4. (0–1)

Wykaż, że specyficzność substratowa syntetaz AA-tRNA jest konieczna, aby powstający w czasie translacji peptyd miał prawidłową sekwencję aminokwasową.

Matura Maj 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 16. (3 pkt)

Budowa i funkcje komórki Ekspresja informacji genetycznej Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Zanim genom człowieka został zsekwencjonowany, spodziewano się, że zawiera on 80 000–100 000 genów kodujących białka. Ostatecznie okazało się, że tych genów jest około 20 000. Wstępna ocena była tak wysoka, ponieważ opierała się na założeniu, że pojedynczy gen zawiera informację o pojedynczym mRNA i o pojedynczym białku. Obecnie wiadomo, że wiele genów człowieka zlokalizowanych w DNA jądrowym ma alternatywne szlaki składania RNA.

Na podstawie: T.A. Brown, Genomy, Warszawa 2019.

16.1. (0–1)

Uzupełnij zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.

Alternatywne składanie RNA zachodzi w przypadku genów AB i polega na łączeniu CD w różnych kombinacjach.

ciągłych
nieciągłych
eksonów
intronów

16.2. (0–2)

Uzupełnij tabelę. Podaj nazwy dwóch organellów komórki człowieka, w których odbywa się proces transkrypcji genów, oraz rozstrzygnij, czy w tych organellach zachodzi także proces translacji.

Lp.	Nazwa organellum	Czy zachodzi translacja? (tak / nie)
1.
2.

Matura Maj 2026, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 19. (3 pkt)

Dziedziczenie Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Podaj/wymień

U muszki owocowej (Drosophila melanogaster) allel B warunkuje brązową barwę ciała i wykazuje pełną dominację nad allelem b, warunkującym czarną barwę ciała. Allel D warunkuje wykształcanie odnóży o normalnej długości i wykazuje pełną dominację nad allelem d, warunkującym występowanie krótkich odnóży. Geny B i D są położone na chromosomie drugim, w odległości 17,5 cM od siebie.

Skrzyżowano podwójnie heterozygotycznego samca o genotypie BDbd z czarną samicą mającą krótkie odnóża.

1. Zapisz genotyp opisanej samicy. W zapisie zastosuj podane oznaczenia alleli i uwzględnij położenie loci na chromosomach.

2. Uzupełnij tabelę. Zapisz cztery możliwe genotypy gamet wytwarzanych przez opisanego samca oraz podaj prawdopodobieństwo wystąpienia każdego genotypu gamety.

Lp.	Genotyp gamety	Prawdopodobieństwo jego wystąpienia
1.
2.
3.
4.

3. Podaj prawdopodobieństwo, że muszka – losowo wybrana spośród potomstwa krzyżowanej pary opisanych muszek – będzie miała brązową barwę ciała i normalnie wykształcone odnóża.

Matura Czerwiec 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 3. (3 pkt)

Budowa i funkcje komórki Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Na poniższych fotografiach z mikroskopu elektronowego przedstawiono dwie struktury wewnątrzkomórkowe oznaczone literami A i B.

Na podstawie: D.W. Fawcett, Bloom and Fawcett. A Textbook of Histology, Nowy Jork 1994, [w:] E.P. Solomon i in., Biologia, Warszawa 2014.

3.1. (0–2)

Uzupełnij tabelę – podaj nazwy struktur oznaczonych na fotografiach literami A i B oraz rozstrzygnij, czy w tych strukturach są obecne błony i rybosomy.

Struktura	Obecność w strukturze
Struktura	błon (tak / nie)	rybosomów (tak / nie)
A
B

3.2. (0–1)

Wyjaśnij, na czym polega współdziałanie siateczki śródplazmatycznej szorstkiej i aparatu Golgiego w wytwarzaniu białek przeznaczonych do wydzielenia poza komórkę.

Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 4. (4 pkt)

Nasienne Tkanki roślinne Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj/wymień

Poniższa mikrofotografia przedstawia przekrój igły sosny. Numery 1 i 2 oznaczają dwa rodzaje tkanek przewodzących.

Fotografia: G. Shepherd.

4.1. (0–2)

Uzupełnij tabelę – dla każdej tkanki przewodzącej oznaczonej na przekroju igły sosny (1.–2.) podaj jej nazwę oraz określ jej główną funkcję.

Oznaczenie	Nazwa tkanki	Główna funkcja
1.
2.

4.2. (0–1)

Podaj jedną, widoczną na mikrofotografii, cechę adaptacyjną budowy igły sosny, która pozwala roślinie przetrwać zimową suszę.

4.3. (0–1)

Jaka jest główna funkcja żywicy w igłach sosny? Wybierz prawidłową odpowiedź spośród podanych poniżej opcji.

przyciąganie zapylaczy
ochrona przed patogenami i roślinożercami
ochrona tkanek przed zamarzaniem
transport składników odżywczych z łodygi do liści

Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 8. (5 pkt)

Stawonogi Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podaj/wymień

Modliszka zwyczajna (Mantis religiosa) jest dużym owadem z bardzo silnym aparatem chwytnym powstałym z przekształcenia pierwszej pary odnóży krocznych. Modliszka siedzi nieruchomo i czeka, aż jej ofiara (inny owad lub pająk) zbliży się na tyle, aby ją złapać. Ofiara jest zjadana żywcem. Modliszka jest gatunkiem wysoce ciepłolubnym. W Polsce preferuje bardzo nasłonecznione polany i porośnięte wrzosem obrzeża lasów sosnowych. Samica wytwarza kilka kokonów, które mogą zawierać od 100 do 200 jaj. Jaja zimują i wylęgają się wiosną. Larwy są podobne wyglądem do dorosłych osobników, ale są mniejsze i nie mają skrzydeł. Larwy linieją siedem lub osiem razy po wylęgu. Ostatnie linienie prowadzi do osiągnięcia postaci dorosłej.

W Polsce modliszka do początków XX wieku występowała głównie w Kotlinie Sandomierskiej i na Podkarpaciu. Na początku XXI wieku gatunek ten rozprzestrzenił się na wiele nowych obszarów, z których większość znajduje się niedaleko dwóch głównych populacji w Sandomierzu i na Podkarpaciu. Po 2010 r. coraz częściej odnotowywano nowe stanowiska w innych południowych regionach Polski: na Śląsku, Małopolsce, w Górach Świętokrzyskich i południowym Mazowszu. W wyjątkowo ciepłym 2015 r. modliszka szybko rozprzestrzeniła się aż na Podlasie i Pojezierze Mazurskie. W okresach optymalnych warunków klimatycznych liczebność populacji krajowej sięgała kilku tysięcy osobników dorosłych.

Zmiany zasięgu geograficznego modliszki, związane z występowaniem coraz cieplejszych lat w Polsce, sprzyjają przetrwaniu gatunku, a zimy z małą liczbą dni mroźnych sprzyjają przetrwaniu kokonów z jajami. Ponadto podczas ciepłych lat modliszka ma pod dostatkiem pożywienia, zwłaszcza owadów prostoskrzydłych, takich jak koniki polne, świerszcze i gatunki pokrewne.

Źródło: www.kampinoski-pn.gov.pl; www.modliszki.pl
Zdjęcie: P. Naskrecki.

8.1. (0–2)

Podaj dwie charakterystyczne cechy budowy modliszki widoczne na zdjęciu, które odróżniają ją od pajęczaków.

8.2. (0–1)

Uzupełnij klasyfikację taksonomiczną modliszki zwyczajnej. Wybierz odpowiednie taksony spośród podanych poniżej i uzupełnij tabelę.

owady (Insecta)

modliszki (Mantis)

stawonogi (Arthropoda)

modliszka zwyczajna (Mantis religiosa)

Ranga taksonomiczna	Takson
Typ
Gromada
Rząd	modliszki (Mantodea)
Rodzaj
Gatunek

8.3. (0–1)

Określ typ przeobrażenia, jakie przechodzi modliszka zwyczajna. Odpowiedź uzasadnij.

Typ przeobrażenia:

Uzasadnienie:

8.4. (0–1)

Na podstawie powyższych informacji podaj jedną cechę budowy odnóży modliszki zwyczajnej stanowiącą przystosowanie do drapieżnictwa. Odpowiedź uzasadnij, określając znaczenie adaptacyjne wybranej cechy.

Matura Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 9. (4 pkt)

Tkanki zwierzęce Układ kostny i mięśniowy Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Na poniższej ilustracji przedstawiono schematyczny przekrój przez staw kolanowy człowieka oraz mikrofotografie czterech tkanek łącznych (A–D).

Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.

Na podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.

9.1. (0–2)

Uzupełnij tabelę – dla każdej tkanki łącznej oznaczonej na przekroju stawu kolanowego (1.–4.) podaj jej nazwę oraz dopasuj właściwą mikrofotografię (A–D). Wpisz nazwy oraz litery w odpowiednie komórki tabeli.

Nr na schemacie	Nazwa tkanki łącznej	Mikrofotografia
1.
2.
3.
4.

9.2. (0–1)

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.

Staw kolanowy to

A.	staw prosty,	ponieważ	1.	umożliwia ruch w jednej osi.
A.	staw prosty,		2.	umożliwia ruch w kilku osiach.
B.	staw złożony,		2.	umożliwia ruch w kilku osiach.
B.	staw złożony,		3.	stanowi połączenie więcej niż dwóch kości.

9.3. (0–1)

Przedstaw rolę mazi stawowej w czasie ruchu stawu.

Matura Czerwiec 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 9. (3 pkt)

Kręgowce - pozostałe Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Na poniższym rysunku przedstawiono budowę jaja pewnego owodniowca.

Na podstawie: C.P. Hickman Jr., Integrated Principles of Zoology, Nowy Jork 2001.