Biologia - Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 8.
Modliszka zwyczajna (Mantis religiosa) jest dużym owadem z bardzo silnym aparatem chwytnym powstałym z przekształcenia pierwszej pary odnóży krocznych. Modliszka siedzi nieruchomo i czeka, aż jej ofiara (inny owad lub pająk) zbliży się na tyle, aby ją złapać. Ofiara jest zjadana żywcem. Modliszka jest gatunkiem wysoce ciepłolubnym. W Polsce preferuje bardzo nasłonecznione polany i porośnięte wrzosem obrzeża lasów sosnowych. Samica wytwarza kilka kokonów, które mogą zawierać od 100 do 200 jaj. Jaja zimują i wylęgają się wiosną. Larwy są podobne wyglądem do dorosłych osobników, ale są mniejsze i nie mają skrzydeł. Larwy linieją siedem lub osiem razy po wylęgu. Ostatnie linienie prowadzi do osiągnięcia postaci dorosłej.
W Polsce modliszka do początków XX wieku występowała głównie w Kotlinie Sandomierskiej i na Podkarpaciu. Na początku XXI wieku gatunek ten rozprzestrzenił się na wiele nowych obszarów, z których większość znajduje się niedaleko dwóch głównych populacji w Sandomierzu i na Podkarpaciu. Po 2010 r. coraz częściej odnotowywano nowe stanowiska w innych południowych regionach Polski: na Śląsku, Małopolsce, w Górach Świętokrzyskich i południowym Mazowszu. W wyjątkowo ciepłym 2015 r. modliszka szybko rozprzestrzeniła się aż na Podlasie i Pojezierze Mazurskie. W okresach optymalnych warunków klimatycznych liczebność populacji krajowej sięgała kilku tysięcy osobników dorosłych.
Zmiany zasięgu geograficznego modliszki, związane z występowaniem coraz cieplejszych lat w Polsce, sprzyjają przetrwaniu gatunku, a zimy z małą liczbą dni mroźnych sprzyjają przetrwaniu kokonów z jajami. Ponadto podczas ciepłych lat modliszka ma pod dostatkiem pożywienia, zwłaszcza owadów prostoskrzydłych, takich jak koniki polne, świerszcze i gatunki pokrewne.
Zdjęcie: P. Naskrecki.
8.1. (0–2)
Podaj dwie charakterystyczne cechy budowy modliszki widoczne na zdjęciu, które odróżniają ją od pajęczaków.
8.2. (0–1)
Uzupełnij klasyfikację taksonomiczną modliszki zwyczajnej. Wybierz odpowiednie taksony spośród podanych poniżej i uzupełnij tabelę.
| Ranga taksonomiczna | Takson |
|---|---|
| Typ | |
| Gromada | |
| Rząd | modliszki (Mantodea) |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
8.3. (0–1)
Określ typ przeobrażenia, jakie przechodzi modliszka zwyczajna. Odpowiedź uzasadnij.
Typ przeobrażenia:
Uzasadnienie:
8.4. (0–1)
Na podstawie powyższych informacji podaj jedną cechę budowy odnóży modliszki zwyczajnej stanowiącą przystosowanie do drapieżnictwa. Odpowiedź uzasadnij, określając znaczenie adaptacyjne wybranej cechy.
Rozwiązanie
8.1. (0–2)
Zasady oceniania
2 pkt – za przedstawienie dwóch cech budowy morfologicznej gromady owadów (widocznych na zdjęciu) odróżniających ją od gromady pajęczaków.
1 pkt – za przedstawienie jednej cechy budowy morfologicznej gromady owadów (widocznych na zdjęciu) odróżniają ją od gromady pajęczaków.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
1. modliszka ma trzy pary odnóży krocznych
2. ciało modliszki jest podzielone na głowę, tułów i odwłok
1. modliszka ma skrzydła
2. na głowie ma czułki
1. czułki
2. oczy złożone
8.2. (0–1)
Zasady oceniania
1 pkt – za prawidłowe uzupełnienie tabeli.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
| Ranga taksonomiczna | Takson |
|---|---|
| Typ | stawonogi (Arthropoda) |
| Gromada | owady (Insecta) |
| Rząd | modliszki (Mantodea) |
| Rodzaj | modliszka (Mantis) |
| Gatunek | modliszka zwyczajna (Mantis religiosa) |
8.3. (0–1)
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy typu przeobrażenia oraz prawidłowe uzasadnienie, odnoszące się do braku stadium poczwarki LUB do podobieństwa larwy do postaci dorosłej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
Typ przeobrażenia: niezupełne
Uzasadnienie: W rozwoju nie ma poczwarki.
Typ przeobrażenia: hemimetabolia
Uzasadnienie: Larwa jest podobna do postaci dorosłej (imago).
8.4. (0–1)
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wskazanie jednej cechy budowy kończyn modliszki, stanowiącą przystosowanie do drapieżnictwa wraz z uzasadnieniem.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązanie
- Odnóża I pary przekształcone w odnóża chwytne – silnie rozwinięte kolce służące do przytrzymywania / uderzenia ofiary.
- Mocne odnóża I pary – silnie rozwinięte mięśnie, służące do wykonania szybkiego ataku drapieżnika.
