Biologia - Test diagnostyczny (matura próbna) Grudzień 2024, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 6.
Poniżej przedstawiono kladogram wybranych rodzajów bakterii, otrzymany w wyniku porównania ich sekwencji nukleotydowych 16S rRNA.
A. i J. Szweykowscy, Botanika. Systematyka, Warszawa 2002.
6.1. (0–1)
Na podstawie przedstawionego kladogramu określ, czy takson złożony wyłącznie z rodzajów Bacillus i Clostridium byłby taksonem monofiletycznym. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do potomków ostatniego wspólnego przodka Bacillus i Clostridium.
6.2. (0–2)
Na podstawie przedstawionego kladogramu oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące relacji pokrewieństwa pomiędzy rodzajami bakterii są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| 1. | Bacillus jest bliżej spokrewniony z Clostridium niż z Mycoplasma. | P | F |
| 2. | Najbliższym krewnym Rhodomicrobium jest Escherichia. | P | F |
| 3. | Arthrobacter jest w takim samym stopniu spokrewniony z Mycoplasma, co – z Bifidobacterium. | P | F |
Rozwiązanie
Uwagi od BiologHelp:
Zwracam uwagę na brak zaznaczonego korzenia w kladogramie dołączonym do zadania. Schematy nieukorzenione często wynikają z analizy sekwencji nukleotydowych (tak jak przedstawiony kladogram – zgodnie z tekstem wprowadzającym), a ich właściwa orientacja poprzez ukorzenienie wymaga dodatkowych informacji. Choć w literaturze zdarza się, że podobne wykresy traktowane są jako ukorzenione, to standardowo brak oznaczenia korzenia sugeruje formę nieukorzenioną. W mojej ocenie zadanie maturalne powinno być wolne od takich niejasności, gdyż umiejscowienie korzenia bezpośrednio wpływa na ocenę pokrewieństwa i monofiletyzmu grup, która była przedmiotem poleceń. Kwestie te nie powinny być rozstrzygane na diagramach pozbawionych korzenia, co szerzej omawiam we wskazówkach. Poniżej zamieszczam wersję kladogramu, która byłaby bardziej adekwatna dla tego zadania.
6.1. (0–1)
Zasady oceniania
1 pkt – za określenie, że takson złożony wyłączenie z rodzajów Bacillus i Clostridium nie byłby taksonem monofiletycznym, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do pochodzenia Lactobacillus od ostatniego wspólnego przodka Bacillus i Clostridium.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
- Nie. Takson monofiletyczny to taki, który obejmuje wszystkich potomków ostatniego wspólnego przodka, a w przypadku ostatniego wspólnego przodka Bacillus i Clostridium mamy do czynienia z jeszcze jednym potomkiem – Lactobacillus.
- Nie może być taksonem monofiletycznym, bo nie obejmuje Lactobacillus – jeszcze jednego potomka najpóźniejszego wspólnego przodka Bacillus i Clostridium.
- Taki takson byłby taksonem parafiletycznym. Co prawda, Bacillus i Clostridium są blisko spokrewnione, ale od ich ostatniego wspólnego przodka pochodzi także Lactobacillus.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do przodka Bacillus i Clostridium bez wskazania, o którego przodka chodzi, np. „Nie, ponieważ przodek tych rodzajów jest także przodkiem innych rodzajów”.
6.2. (0–2)
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1. – P, 2. – F, 3. – F.
Wskazówki
BiologHelp+ obejmuje:
- Pełny dostęp do zadań autorskich
- Biorepetytorium
- Testy z biologii
- Dodatkowe funkcje serwisu