Biologia - Matura Czerwiec 2016, Poziom rozszerzony (Formuła 2015) - Zadanie 10.

Kategoria: Kręgowce Układ hormonalny Ekologia Typ: Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podaj/wymień Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Rozwój żab najczęściej odbywa się w wodzie, gdzie składany jest skrzek, z którego rozwijają się kijanki. Początkowo odżywiają się one glonami i szczątkami roślinnymi, ale z biegiem czasu stają się mięsożercami. Kijanki stanowi pokarm dla wielu drapieżników. Czynnikiem bezpośrednio decydującym o rozpoczęciu metamorfozy kijanek są hormony tarczycy indukujące zmiany metamorficzne w ich tkankach. Dorosłe osobniki wiodące wodno-lądowy tryb życia odżywiaj się ślimakami i owadami, same są natomiast pokarmem dla drapieżnych ptaków i ssaków.
Na schemacie przedstawiono kolejne etapy rozwoju żaby trawnej.

10.1. (0–1)

Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby zawierało ono prawdziwe informacje dotyczące żaby trawnej – podkreśl właściwe określenia w nawiasach.

Z jaj, po zapłodnieniu (zewnętrznym / wewnętrznym) rozwijaj się kijanki, które przechodzą rozwój (prosty / z przeobrażeniem), aby ostatecznie stać się postacią dorosłą.

10.2. (0–1)

Podaj dwie cechy budowy kijanki, które są przystosowaniem do życia w środowisku wodnym.

10.3. (0–2)

Korzystając z tekstu, zapisz dwa różne łańcuchy pokarmowe, w których dorosła żaba lub jej stadium rozwojowe jest jednym z ogniw jako:

  1. konsument I-rzędu.
  2. konsument II-rzędu.

10.4. (0–1)

Wyjaśnij, dlaczego brak jodu w pożywieniu kijanek może w istotny sposób wpłynąć na ich metamorfozę w dorosłe żaby.

Rozwiązanie

10.1. (0–1)

Schemat punktowania
1 p. – za podkreślenie obu prawidłowych określeń w zdaniu.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Z jaj, po zapłodnieniu (zewnętrznym / wewnętrznym) rozwijają się kijanki, które przechodzą rozwój (prosty / z przeobrażeniem), aby ostatecznie przybrać formę dorosłą.

10.2. (0–1)

Schemat punktowania
1 p. – za podanie dwóch prawidłowych cech będących przystosowaniem kijanki do życia w wodzie.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

  • obecność płetwy ogonowej / ogona
  • obecność skrzeli (zewnętrznych)
  • linia naboczna
  • opływowy kształt ciała

10.3. (0–2)

Schemat punktowania
2 p. – za zapisanie obu prawidłowych łańcuchów pokarmowych.
1 p. – za zapisanie tylko jednego prawidłowego łańcucha pokarmowego.
0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

  • konsument I-rzędu:

szczątki organiczne roślinne / glony → kijanka → wodne drapieżniki

  • konsument II-rzędu:

rośliny → ślimak / owady → (dorosła) żaba → ssaki / ptaki drapieżne
glony → zooplankton → kijanka → wodne drapieżniki

10.4. (0–1)

Schemat punktowania:
1 p. – za prawidłowe wyjaśnienie odnoszące się do składu chemicznego hormonów tarczycy koniecznych do zapoczątkowania metamorfozy.
0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

  • Jod jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy i wytworzenia jej obu hormonów, które biorą bezpośredni udział w inicjacji metamorfozy.
  • Jod jest składnikiem hormonów tarczycy, jego brak w pożywieniu spowoduje niedobór T3 i T4, bez których metamorfoza się nie rozpocznie.
  • Do zajścia metamorfozy płazów konieczne są hormony tarczycy, których istotnym składnikiem jest jod.