Zadania maturalne z biologii

Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 7. (3 pkt)

Ewolucjonizm i historia życia na ziemi Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Oblicz

U owiec dominujący allel A determinuje jasny kolor wełny, natomiast recesywny allel a determinuje ciemny kolor. W stadzie znajduje się 1000 owiec: 10 z nich jest ciemnych, a pozostałe są jasne.

7.1. (0–2)

Korzystając z prawa Hardy’ego-Weinberga, oblicz częstość występowania heterozygot w powyższej populacji. Zapisz obliczenia.

Częstotliwość występowania heterozygot:

7.2. (0–1)

Rozstrzygnij, czy prawo Hardy'ego-Weinberga opiera się na podanych w poniższej tabeli założeniach. Zaznacz T (TAK), jeśli założenie jest prawidłowe, albo N (NIE) – jeśli nie jest.


1.	W populacji nie występuje dobór naturalny.	T	N
2.	Między badaną populacją a innymi populacjami tego gatunku występuje swobodna migracja.	T	N

Matura Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 8. (3 pkt)

Kręgowce - pozostałe Podaj/wymień

Na poniższym schemacie przedstawiono budowę serca oraz głównych naczyń krwionośnych typową dla pewnej gromady kręgowców.

Na podstawie: C.P. Hickman Jr. i in., Integrated Principles of Zoology, Nowy Jork 2001.

8.1. (0–1)

Podaj nazwę gromady kręgowców, której budowę serca przedstawiono na schemacie.

8.2. (0–1)

Rozstrzygnij, czy naczynia krwionośne oznaczone na schemacie literą X to żyły, czy – tętnice. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:

8.3. (0–1)

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.

Zastawka spiralna występuje w sercu

A.	wszystkich dorosłych kręgowców,	a jej funkcją jest	1.	rozdzielenie strumienia krwi płynącego w stożku tętniczym.
B.	niektórych dorosłych kręgowców,	a jej funkcją jest	2.	zapobieganie cofaniu się krwi do komory serca.

Matura Czerwiec 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 8. (3 pkt)

Nicienie Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Nicienie należą do zwierząt pseudocelomatycznych. We wnętrzu wora powłokowo-mięśniowego są rozmieszczone narządy wewnętrzne, a przestrzeń między nimi – pseudoceloma – jest wypełniona płynem.

Na poniższym zdjęciu przedstawiono przykładowego nicienia z gatunku Caenorhabditis elegans.

Nicienie rozmnażają się wyłącznie płciowo, ale u poszczególnych gatunków rozmnażanie płciowe przebiega w odmienny sposób.

Na podstawie: C. Błaszak (red.), Zoologia. Bezkręgowce, t. 1, cz. 1, Warszawa 2014. Fotografia: B. Goldstein.

8.1. (0–1)

Wyjaśnij, na czym polega współdziałanie mięśni i płynu wypełniającego pseudocelomę podczas ruchu nicieni.

8.2. (0–2)

Oceń, w których z opisanych przypadków jest możliwe otrzymanie potomstwa zróżnicowanego genetycznie. Zaznacz T (tak), jeśli jest możliwe otrzymanie zróżnicowanego genetycznie potomstwa, albo N (nie) – jeśli takiej możliwości nie ma.


1.	Diploidalny osobnik wytwarza haploidalne plemniki, które zapładniają haploidalne komórki jajowe wytwarzane przez tego samego osobnika.	T	N
2.	U samic niezapłodniona komórka jajowa, która powstała na drodze podziału mitotycznego, rozwija się w zarodek.	T	N
3.	U samic powstające podczas drugiego podziału mejotycznego: komórka jajowa i ciałko kierunkowe, łączą się i tworzą zygotę.	T	N

Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 8. (5 pkt)

Stawonogi Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Podaj/wymień

Modliszka zwyczajna (Mantis religiosa) jest dużym owadem z bardzo silnym aparatem chwytnym powstałym z przekształcenia pierwszej pary odnóży krocznych. Modliszka siedzi nieruchomo i czeka, aż jej ofiara (inny owad lub pająk) zbliży się na tyle, aby ją złapać. Ofiara jest zjadana żywcem. Modliszka jest gatunkiem wysoce ciepłolubnym. W Polsce preferuje bardzo nasłonecznione polany i porośnięte wrzosem obrzeża lasów sosnowych. Samica wytwarza kilka kokonów, które mogą zawierać od 100 do 200 jaj. Jaja zimują i wylęgają się wiosną. Larwy są podobne wyglądem do dorosłych osobników, ale są mniejsze i nie mają skrzydeł. Larwy linieją siedem lub osiem razy po wylęgu. Ostatnie linienie prowadzi do osiągnięcia postaci dorosłej.

W Polsce modliszka do początków XX wieku występowała głównie w Kotlinie Sandomierskiej i na Podkarpaciu. Na początku XXI wieku gatunek ten rozprzestrzenił się na wiele nowych obszarów, z których większość znajduje się niedaleko dwóch głównych populacji w Sandomierzu i na Podkarpaciu. Po 2010 r. coraz częściej odnotowywano nowe stanowiska w innych południowych regionach Polski: na Śląsku, Małopolsce, w Górach Świętokrzyskich i południowym Mazowszu. W wyjątkowo ciepłym 2015 r. modliszka szybko rozprzestrzeniła się aż na Podlasie i Pojezierze Mazurskie. W okresach optymalnych warunków klimatycznych liczebność populacji krajowej sięgała kilku tysięcy osobników dorosłych.

Zmiany zasięgu geograficznego modliszki, związane z występowaniem coraz cieplejszych lat w Polsce, sprzyjają przetrwaniu gatunku, a zimy z małą liczbą dni mroźnych sprzyjają przetrwaniu kokonów z jajami. Ponadto podczas ciepłych lat modliszka ma pod dostatkiem pożywienia, zwłaszcza owadów prostoskrzydłych, takich jak koniki polne, świerszcze i gatunki pokrewne.

Źródło: www.kampinoski-pn.gov.pl; www.modliszki.pl
Zdjęcie: P. Naskrecki.

8.1. (0–2)

Podaj dwie charakterystyczne cechy budowy modliszki widoczne na zdjęciu, które odróżniają ją od pajęczaków.

8.2. (0–1)

Uzupełnij klasyfikację taksonomiczną modliszki zwyczajnej. Wybierz odpowiednie taksony spośród podanych poniżej i uzupełnij tabelę.

owady (Insecta)

modliszki (Mantis)

stawonogi (Arthropoda)

modliszka zwyczajna (Mantis religiosa)

Ranga taksonomiczna	Takson
Typ
Gromada
Rząd	modliszki (Mantodea)
Rodzaj
Gatunek

8.3. (0–1)

Określ typ przeobrażenia, jakie przechodzi modliszka zwyczajna. Odpowiedź uzasadnij.

Typ przeobrażenia:

Uzasadnienie:

8.4. (0–1)

Na podstawie powyższych informacji podaj jedną cechę budowy odnóży modliszki zwyczajnej stanowiącą przystosowanie do drapieżnictwa. Odpowiedź uzasadnij, określając znaczenie adaptacyjne wybranej cechy.

Matura Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 9. (4 pkt)

Tkanki zwierzęce Układ kostny i mięśniowy Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Na poniższej ilustracji przedstawiono schematyczny przekrój przez staw kolanowy człowieka oraz mikrofotografie czterech tkanek łącznych (A–D).

Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.

Na podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.

9.1. (0–2)

Uzupełnij tabelę – dla każdej tkanki łącznej oznaczonej na przekroju stawu kolanowego (1.–4.) podaj jej nazwę oraz dopasuj właściwą mikrofotografię (A–D). Wpisz nazwy oraz litery w odpowiednie komórki tabeli.

Nr na schemacie	Nazwa tkanki łącznej	Mikrofotografia
1.
2.
3.
4.

9.2. (0–1)

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.

Staw kolanowy to

A.	staw prosty,	ponieważ	1.	umożliwia ruch w jednej osi.
A.	staw prosty,		2.	umożliwia ruch w kilku osiach.
B.	staw złożony,		2.	umożliwia ruch w kilku osiach.
B.	staw złożony,		3.	stanowi połączenie więcej niż dwóch kości.

9.3. (0–1)

Przedstaw rolę mazi stawowej w czasie ruchu stawu.

Matura Czerwiec 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 9. (3 pkt)

Kręgowce - pozostałe Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Na poniższym rysunku przedstawiono budowę jaja pewnego owodniowca.

Na podstawie: C.P. Hickman Jr., Integrated Principles of Zoology, Nowy Jork 2001.

9.1. (0–2)

Uzupełnij tabelę – podaj nazwy oraz określ funkcje błon płodowych oznaczonych na schemacie literami A i B.

Oznaczenie	Nazwa błony płodowej (kosmówka / omocznia / owodnia)	Funkcja błony płodowej
A
B

9.2. (0–1)

Wykaż, że obecność owodni w jajach owodniowców jest adaptacją do składania jaj w środowisku lądowym.

Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 9. (2 pkt)

Ekologia Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Przeprowadzono badanie mające na celu ujawnienie relacji między dwoma gatunkami mrówek: Pheidole dentata i Solenopsis texana. Po umieszczeniu przynęt dla mrówek w terenie stwierdzono, że mrówki P. dentata blokowały mrówkom S. texana dostęp do przynęt. Obserwacje wykazały również, że mrówki S. texana odzyskiwały dostęp do pożywienia w określonych porach roku, kiedy w biocenizie występowała mucha z rodzaju Apocephalus. Mucha ta składa jaja wyłącznie w ciałach żołnierzy P. dentata odpowiedzialnych za blokowanie dostępu do przynęty innym gatunkom mrówek. Okazało się, że żołnierze P. dentata chowają się przed muchami pod liśćmi, co ułatwia mrówkom S. texana dostęp do pożywienia.

Źródło: C. Combes, Ekologia i ewolucja pasożytnictwa. Długotrwałe wzajemne oddziaływania, Warszawa 1999.

Biorąc pod uwagę rodzaje zależności między gatunkami w opisanej biocenozie, wyjaśnij, w jaki sposób mucha z rodzaju Apocephalus przyczynia się do utrzymania różnorodności biologicznej w ekosystemie.

Matura Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 10. (3 pkt)

Układ nerwowy i narządy zmysłów Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Na poniższym schemacie przedstawiono synapsę między neuronem ruchowym a włóknem mięśnia szkieletowego człowieka. W szczelinie synaptycznej znajduje się enzym – acetylocholinesteraza, który rozkłada acetylocholinę do octanu i choliny.

Wytwarzane przez sinice toksyny: anatoksyna-a i guanitoksyna, zaburzają działanie synapsy nerwowo-mięśniowej. Anatoksyna-a naśladuje działanie acetylocholiny – łączy się z receptorami w błonie postsynaptycznej i je aktywuje, jednak w przeciwieństwie do acetylocholiny nie jest degradowana przez acetylocholinesterazę, chociaż wiąże się odwracalnie z jej miejscem aktywnym. Guanitoksyna trwale wiąże się z miejscem aktywnym acetylocholinesterazy i blokuje działanie cząsteczki enzymu.

Aksony neuronów ruchowych docierających do mięśni szkieletowych człowieka są okryte osłonką mielinową.

Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018;
A. Sierosławska, Anatoksyna-a – chemizm, występowanie, efekty działania, „Kosmos” 61(3), 2012.
Schemat: Lecturio GmbH (www.lecturio.com).

10.1. (0–2)

Uzupełnij tabelę – określ efekty działania anatoksyny-a i guanitoksyny. W odpowiednie komórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli dany efekt występuje, albo N (nie) – jeśli nie występuje.

Efekt działania	Anatoksyna-a	Guanitoksyna
spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej
rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni

10.2. (0–1)

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.

Osłonka mielinowa wokół aksonu neuronu ruchowego

A.	przyśpiesza	przewodzenie potencjału czynnościowego wzdłuż aksonu, ponieważ mielina	1.	pełni funkcję izolatora elektrycznego, co zapewnia skokowe przewodzenie potencjału czynnościowego między przewężeniami Ranviera.
B.	spowalnia		2.	sprawia, że potencjał czynnościowy jest przewodzony w sposób ciągły – w jego przewodzenie jest zaangażowana błona komórkowa aksonu na całej swojej długości.

Matura Czerwiec 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 10. (2 pkt)

Układ kostny i mięśniowy Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Na poniższym rysunku przedstawiono budowę fragmentu szkieletu człowieka.

Na podstawie: NATOM Collection, Callimedia 2012.

10.1. (0–1)

Uzupełnij tabelę – spośród kości szkieletu człowieka oznaczonych 1.–6. wybierz i zapisz numery tych dwóch, które wchodzą w skład obręczy barkowej, oraz podaj nazwy tych kości.

Nr z ilustracji	Nazwa

10.2. (0–1)

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.

Na rysunku literą X oznaczono

A.	ścięgno,	które	1.	jest przedłużeniem mięśnia i stanowi jego przyczep do kości.
B.	więzadło,	które	2.	łączy kości i stabilizuje ich układ.

Matura Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 11. (2 pkt)

Układ hormonalny Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Podwyższony poziom glukozy w osoczu w przebiegu cukrzycy wpływa na funkcjonowanie układów hormonalnego i wydalniczego.

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały wpływ podwyższonego stężenia glukozy we krwi na funkcjonowanie układów hormonalnego i wydalniczego. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.

Znaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru) insuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego nadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz (nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.