Na poniższych fotografiach z mikroskopu elektronowego przedstawiono dwie struktury wewnątrzkomórkowe oznaczone literami A i B.
Na podstawie: D.W. Fawcett, Bloom and Fawcett. A Textbook of Histology, Nowy Jork 1994, [w:] E.P. Solomon i in., Biologia, Warszawa 2014.
3.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – podaj nazwy struktur oznaczonych na fotografiach literami A i B oraz rozstrzygnij, czy w tych strukturach są obecne błony i rybosomy.
Struktura
Nazwa struktury (siateczka śródplazmatyczna szorstka / aparat Golgiego)
Obecność w strukturze
błon (tak / nie)
rybosomów (tak / nie)
A
B
3.2. (0–1)
Wyjaśnij, na czym polega współdziałanie siateczki śródplazmatycznej szorstkiej i aparatu Golgiego w wytwarzaniu białek przeznaczonych do wydzielenia poza komórkę.
Modliszka zwyczajna (Mantis religiosa) jest dużym owadem z bardzo silnym aparatem chwytnym
powstałym z przekształcenia pierwszej pary odnóży krocznych. Modliszka siedzi nieruchomo i czeka, aż jej
ofiara (inny owad lub pająk) zbliży się na tyle, aby ją złapać. Ofiara jest zjadana żywcem. Modliszka
jest gatunkiem wysoce ciepłolubnym. W Polsce preferuje bardzo nasłonecznione polany i porośnięte wrzosem obrzeża
lasów sosnowych. Samica wytwarza kilka kokonów, które mogą zawierać od
100 do 200 jaj. Jaja zimują i wylęgają się wiosną. Larwy są podobne wyglądem do dorosłych
osobników, ale są mniejsze i nie mają skrzydeł. Larwy linieją siedem lub osiem razy po wylęgu.
Ostatnie linienie prowadzi do osiągnięcia postaci dorosłej.
W Polsce modliszka do początków XX wieku występowała głównie w Kotlinie Sandomierskiej i na Podkarpaciu. Na początku XXI wieku gatunek ten rozprzestrzenił się na wiele nowych obszarów,
z których większość znajduje się niedaleko dwóch głównych populacji w Sandomierzu i na Podkarpaciu.
Po 2010 r. coraz częściej odnotowywano nowe stanowiska w innych południowych regionach Polski: na
Śląsku, Małopolsce, w Górach Świętokrzyskich i południowym Mazowszu. W wyjątkowo ciepłym 2015 r.
modliszka szybko rozprzestrzeniła się aż na Podlasie i Pojezierze Mazurskie. W okresach optymalnych
warunków klimatycznych liczebność populacji krajowej sięgała kilku tysięcy osobników dorosłych.
Zmiany zasięgu geograficznego modliszki, związane z występowaniem coraz cieplejszych lat w
Polsce, sprzyjają przetrwaniu gatunku, a zimy z małą liczbą dni mroźnych sprzyjają przetrwaniu
kokonów z jajami. Ponadto podczas ciepłych lat modliszka ma pod dostatkiem pożywienia,
zwłaszcza owadów prostoskrzydłych, takich jak koniki polne, świerszcze i gatunki pokrewne.
Źródło: www.kampinoski-pn.gov.pl; www.modliszki.pl
Zdjęcie: P. Naskrecki.
8.1. (0–2)
Podaj dwie charakterystyczne cechy budowy modliszki widoczne na zdjęciu, które odróżniają ją
od pajęczaków.
8.2. (0–1)
Uzupełnij klasyfikację taksonomiczną modliszki zwyczajnej. Wybierz odpowiednie taksony spośród podanych
poniżej i uzupełnij tabelę.
owady (Insecta)
modliszki (Mantis)
stawonogi (Arthropoda)
modliszka zwyczajna (Mantis religiosa)
Ranga taksonomiczna
Takson
Typ
Gromada
Rząd
modliszki (Mantodea)
Rodzaj
Gatunek
8.3. (0–1)
Określ typ przeobrażenia, jakie przechodzi modliszka zwyczajna. Odpowiedź uzasadnij.
Typ przeobrażenia:
Uzasadnienie:
8.4. (0–1)
Na podstawie powyższych informacji podaj jedną cechę budowy odnóży modliszki zwyczajnej stanowiącą przystosowanie do drapieżnictwa. Odpowiedź uzasadnij, określając znaczenie adaptacyjne wybranej cechy.
Na poniższej ilustracji przedstawiono schematyczny przekrój przez staw kolanowy człowieka
oraz mikrofotografie czterech tkanek łącznych (A–D).
Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.
Na podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.
9.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – dla każdej tkanki łącznej oznaczonej na przekroju stawu
kolanowego (1.–4.) podaj jej nazwę oraz dopasuj właściwą mikrofotografię (A–D).
Wpisz nazwy oraz litery w odpowiednie komórki tabeli.
Nr na schemacie
Nazwa tkanki łącznej
Mikrofotografia
1.
2.
3.
4.
9.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Staw kolanowy to
A.
staw prosty,
ponieważ
1.
umożliwia ruch w jednej osi.
2.
umożliwia ruch w kilku osiach.
B.
staw złożony,
3.
stanowi połączenie więcej niż dwóch kości.
9.3. (0–1)
Przedstaw rolę mazi stawowej w czasie ruchu stawu.
Na poniższym schemacie przedstawiono synapsę między neuronem ruchowym a włóknem
mięśnia szkieletowego człowieka. W szczelinie synaptycznej znajduje się enzym –
acetylocholinesteraza, który rozkłada acetylocholinę do octanu i choliny.
Wytwarzane przez sinice toksyny: anatoksyna-a i guanitoksyna, zaburzają działanie synapsy
nerwowo-mięśniowej. Anatoksyna-a naśladuje działanie acetylocholiny – łączy się
z receptorami w błonie postsynaptycznej i je aktywuje, jednak w przeciwieństwie do
acetylocholiny nie jest degradowana przez acetylocholinesterazę, chociaż wiąże się
odwracalnie z jej miejscem aktywnym. Guanitoksyna trwale wiąże się z miejscem aktywnym
acetylocholinesterazy i blokuje działanie cząsteczki enzymu.
Aksony neuronów ruchowych docierających do mięśni szkieletowych człowieka są okryte
osłonką mielinową.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018;
A. Sierosławska, Anatoksyna-a – chemizm, występowanie, efekty działania, „Kosmos” 61(3), 2012.
Schemat: Lecturio GmbH (www.lecturio.com).
10.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – określ efekty działania anatoksyny-a i guanitoksyny. W odpowiednie
komórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli dany efekt występuje, albo N (nie) – jeśli nie
występuje.
Efekt działania
Anatoksyna-a
Guanitoksyna
spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej
rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni
10.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.
Osłonka mielinowa wokół aksonu neuronu ruchowego
A.
przyśpiesza
przewodzenie
potencjału
czynnościowego
wzdłuż aksonu,
ponieważ
mielina
1.
pełni funkcję izolatora elektrycznego,
co zapewnia skokowe przewodzenie
potencjału czynnościowego między
przewężeniami Ranviera.
B.
spowalnia
2.
sprawia, że potencjał czynnościowy jest
przewodzony w sposób ciągły – w jego
przewodzenie jest zaangażowana błona
komórkowa aksonu na całej swojej długości.
Na poniższym rysunku przedstawiono budowę fragmentu szkieletu człowieka.
Na podstawie: NATOM Collection, Callimedia 2012.
10.1. (0–1)
Uzupełnij tabelę – spośród kości szkieletu człowieka oznaczonych 1.–6. wybierz i zapisz numery tych dwóch, które wchodzą w skład obręczy barkowej, oraz podaj nazwy tych kości.
Nr z ilustracji
Nazwa
10.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.
Na rysunku literą X oznaczono
A.
ścięgno,
które
1.
jest przedłużeniem mięśnia i stanowi jego przyczep do kości.
Na poniższym schemacie przedstawiono w uproszczony sposób metodę otrzymywania roślin
transgenicznych. W tej metodzie wykorzystuje się bakterie Agrobacterium tumefaciens,
mogące infekować rośliny. Podczas infekcji fragment plazmidu bakterii, tzw. T-DNA, wnika
do komórki roślinnej i integruje się z jej chromosomowym DNA. Symbolami E1 i E2
oznaczono dwa różne enzymy wykorzystywane podczas otrzymywania rośliny
transgenicznej.
Na podstawie: G.J. Tortora i in., Microbiology: An Introduction, Harlow 2021.
14.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – zapisz nazwy enzymów oznaczonych na powyższym schemacie
symbolami E1 i E2. Określ funkcję każdego z tych enzymów w otrzymywaniu
zrekombinowanego plazmidu.
Enzym
Nazwa enzymu (helikaza, ligaza, restryktaza)
Funkcja enzymu
E1
E2
14.2. (0–1)
Wykaż, że w przedstawionej metodzie otrzymywania roślin transgenicznych bakteria
A. tumefaciens pełni funkcję wektora.
Wyspę Man, należącą do archipelagu Wysp Brytyjskich, od około 300 lat zamieszkują koty domowe (Felis catus) rasy Manx, których charakterystyczną cechą jest brak ogona albo bardzo silne jego skrócenie. Ta cecha powstała w wyniku mutacji i jest warunkowana przez autosomalny dominujący allel A, który w formie homozygotycznej jest przyczyną zamierania zarodków w łonie matki. Wśród osobników tej rasy można spotkać też koty o długim ogonie. Ta cecha jest warunkowana przez allel a. U niektórych kotów Manx, poza skróconym ogonem, mogą pojawiać się wady wrodzone związane z nieprawidłową budową rdzenia kręgowego, m.in. niedowład kończyn tylnych.
Na podstawie: A. Czapla i in., Charakterystyka genów z motywem T odpowiedzialnych za krótkoogoniastość i bezogoniastość oraz ich rola u wybranych gatunków zwierząt, „Życie Weterynaryjne” 86(11), 2011.
Podaj genotypy osobników rodzicielskich kotów rasy Manx, w wyniku krzyżowania których mogą powstać zarodki z mutacją warunkującą efekt letalny. Odpowiedź uzasadnij, zapisując odpowiednią krzyżówkę. Użyj oznaczeń alleli zapisanych w tekście.
Grupę krwi w układach ABO i Rh można określić dzięki reakcji immunochemicznej. Najpierw na płytkę nanosi się próbkę badanej krwi, a potem dodaje się odpowiednie przeciwciała. Na pierwszej fotografii przedstawiono wynik testu dla grupy A Rh+, a na kolejnych dwóch – dla nieznanych grup krwi.
Na podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.
15.1. (0–1)
Określ wyniki testów przedstawionych na fotografiach I i II – podaj grupy krwi w układach ABO i Rh.
Nr testu
Układ ABO
Układ Rh
I
II
15.2. (0–2)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące grup krwi człowieka w układzie ABO są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Osoby z grupą krwi O są uniwersalnymi biorcami krwi.
P
F
2.
Grupa krwi w układzie ABO jest warunkowana przez antygeny występujące na krwinkach białych.
P
F
3.
W osoczu krwi osoby z grupą krwi A znajdują się przeciwciała anty-A.
