Grupę krwi w układach ABO i Rh można określić dzięki reakcji immunochemicznej. Najpierw na płytkę nanosi się próbkę badanej krwi, a potem dodaje się odpowiednie przeciwciała. Na pierwszej fotografii przedstawiono wynik testu dla grupy A Rh+, a na kolejnych dwóch – dla nieznanych grup krwi.
Na podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.
15.1. (0–1)
Określ wyniki testów przedstawionych na fotografiach I i II – podaj grupy krwi w układach ABO i Rh.
Nr testu
Układ ABO
Układ Rh
I
II
15.2. (0–2)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące grup krwi człowieka w układzie ABO są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Osoby z grupą krwi O są uniwersalnymi biorcami krwi.
P
F
2.
Grupa krwi w układzie ABO jest warunkowana przez antygeny występujące na krwinkach białych.
P
F
3.
W osoczu krwi osoby z grupą krwi A znajdują się przeciwciała anty-A.
Na poniższym rysunku przedstawiono budowę fragmentu szkieletu człowieka.
Na podstawie: NATOM Collection, Callimedia 2012.
10.1. (0–1)
Uzupełnij tabelę – spośród kości szkieletu człowieka oznaczonych 1.–6. wybierz i zapisz numery tych dwóch, które wchodzą w skład obręczy barkowej, oraz podaj nazwy tych kości.
Nr z ilustracji
Nazwa
10.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.
Na rysunku literą X oznaczono
A.
ścięgno,
które
1.
jest przedłużeniem mięśnia i stanowi jego przyczep do kości.
Na poniższych fotografiach z mikroskopu elektronowego przedstawiono dwie struktury wewnątrzkomórkowe oznaczone literami A i B.
Na podstawie: D.W. Fawcett, Bloom and Fawcett. A Textbook of Histology, Nowy Jork 1994, [w:] E.P. Solomon i in., Biologia, Warszawa 2014.
3.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – podaj nazwy struktur oznaczonych na fotografiach literami A i B oraz rozstrzygnij, czy w tych strukturach są obecne błony i rybosomy.
Struktura
Nazwa struktury (siateczka śródplazmatyczna szorstka / aparat Golgiego)
Obecność w strukturze
błon (tak / nie)
rybosomów (tak / nie)
A
B
3.2. (0–1)
Wyjaśnij, na czym polega współdziałanie siateczki śródplazmatycznej szorstkiej i aparatu Golgiego w wytwarzaniu białek przeznaczonych do wydzielenia poza komórkę.
Koliberki rubinobrode (Archilochus colubris) to maleńkie, wędrowne ptaki, występujące w Ameryce Północnej i w Ameryce Środkowej. Te ptaki mają od 7,5 cm do 9,0 cm długości i ważą od 3 g do 4 g. Koliberki migrują między terenami lęgowymi i zimowiskami, co wymaga pokonania nawet 1 600 km w obie strony każdego roku. Energię do tych lotów dostarczają im kwasy tłuszczowe pochodzące ze zmagazynowanych triacylogliceroli.
Przed migracją kolibry często podwajają masę ciała. Głównymi źródłami pożywienia kolibrów są nektar kwiatowy, np. orlika kanadyjskiego lub milinu amerykańskiego, oraz małe owady, np. komary i wywilżny. Podczas wysysania nektaru z kwiatów ptaki unoszą się w powietrzu obok rośliny. Owady łapią w locie. Każdego dnia spożywają pokarm o masie dwa razy większej od masy swojego ciała. Dorosłe koliberki rubinobrode są często atakowane przez drapieżniki, takie jak dzierzby, krogulce lub koty domowe.
Na poniższej fotografii przedstawiono samca koliberka rubinobrodego w locie.
Na podstawie: K. Kirschbaum i in., Archilochus colubris w: Animal Diveristy Web (animaldiversity.org). Fotografia: K. Ross.
22.1. (0–1)
Na podstawie przedstawionych informacji zapisz fragment sieci pokarmowej, w której są ze sobą powiązane wszystkie podane poniżej organizmy.
koliberek rubinobrody
milin amerykański
kot domowy
wywilżna karłowata
orlik kanadyjski
22.2. (0–2)
Uzasadnij, że gromadzenie zapasów energetycznych w postaci trójglicerydów pozwala na ograniczenie wzrostu masy ciała w porównaniu z gromadzeniem glikogenu. Podaj dwa argumenty.
Grupę krwi w układach ABO i Rh można określić dzięki reakcji immunochemicznej. Najpierw na płytkę nanosi się próbkę badanej krwi, a potem dodaje się odpowiednie przeciwciała. Na pierwszej fotografii przedstawiono wynik testu dla grupy A Rh+, a na kolejnych dwóch – dla nieznanych grup krwi.
Na podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.
15.1. (0–1)
Określ wyniki testów przedstawionych na fotografiach I i II – podaj grupy krwi w układach ABO i Rh.
Nr testu
Układ ABO
Układ Rh
I
II
15.2. (0–2)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące grup krwi człowieka w układzie ABO są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Osoby z grupą krwi O są uniwersalnymi biorcami krwi.
P
F
2.
Grupa krwi w układzie ABO jest warunkowana przez antygeny występujące na krwinkach białych.
P
F
3.
W osoczu krwi osoby z grupą krwi A znajdują się przeciwciała anty-A.
Na poniższym rysunku przedstawiono budowę fragmentu szkieletu człowieka.
Na podstawie: NATOM Collection, Callimedia 2012.
10.1. (0–1)
Uzupełnij tabelę – spośród kości szkieletu człowieka oznaczonych 1.–6. wybierz i zapisz numery tych dwóch, które wchodzą w skład obręczy barkowej, oraz podaj nazwy tych kości.
Nr z ilustracji
Nazwa
10.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.
Na rysunku literą X oznaczono
A.
ścięgno,
które
1.
jest przedłużeniem mięśnia i stanowi jego przyczep do kości.
Na poniższych fotografiach z mikroskopu elektronowego przedstawiono dwie struktury wewnątrzkomórkowe oznaczone literami A i B.
Na podstawie: D.W. Fawcett, Bloom and Fawcett. A Textbook of Histology, Nowy Jork 1994, [w:] E.P. Solomon i in., Biologia, Warszawa 2014.
3.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – podaj nazwy struktur oznaczonych na fotografiach literami A i B oraz rozstrzygnij, czy w tych strukturach są obecne błony i rybosomy.
Struktura
Nazwa struktury (siateczka śródplazmatyczna szorstka / aparat Golgiego)
Obecność w strukturze
błon (tak / nie)
rybosomów (tak / nie)
A
B
3.2. (0–1)
Wyjaśnij, na czym polega współdziałanie siateczki śródplazmatycznej szorstkiej i aparatu Golgiego w wytwarzaniu białek przeznaczonych do wydzielenia poza komórkę.
Wyspę Man, należącą do archipelagu Wysp Brytyjskich, od około 300 lat zamieszkują koty domowe (Felis catus) rasy Manx, których charakterystyczną cechą jest brak ogona albo bardzo silne jego skrócenie. Ta cecha powstała w wyniku mutacji i jest warunkowana przez autosomalny dominujący allel A, który w formie homozygotycznej jest przyczyną zamierania zarodków w łonie matki. Wśród osobników tej rasy można spotkać też koty o długim ogonie. Ta cecha jest warunkowana przez allel a. U niektórych kotów Manx, poza skróconym ogonem, mogą pojawiać się wady wrodzone związane z nieprawidłową budową rdzenia kręgowego, m.in. niedowład kończyn tylnych.
Na podstawie: A. Czapla i in., Charakterystyka genów z motywem T odpowiedzialnych za krótkoogoniastość i bezogoniastość oraz ich rola u wybranych gatunków zwierząt, „Życie Weterynaryjne” 86(11), 2011.
Podaj genotypy osobników rodzicielskich kotów rasy Manx, w wyniku krzyżowania których mogą powstać zarodki z mutacją warunkującą efekt letalny. Odpowiedź uzasadnij, zapisując odpowiednią krzyżówkę. Użyj oznaczeń alleli zapisanych w tekście.
Niski wzrost i ciasne ułożenie liści rośliny w tzw. poduszkę stanowią przystosowanie do
skrajnych warunków środowiska panujących w wysokich górach. Takie formy roślin
występują u ponad trzystu gatunków należących do ponad trzydziestu różnych rodzin
botanicznych, występujących w różnych obszarach geograficznych świata.
Poniżej przedstawiono schematyczną budowę roślin poduszkowych.
Przykładem rośliny poduszkowej jest lepnica bezłodygowa (Silene acaulis), przedstawiona
na poniższej fotografii. Wytwarza ona różowe kwiaty wyrastające na szczytach łodyg.
W populacji tego gatunku występują zarówno osobniki żeńskie, jak i obupłciowe.
Na podstawie: Q. Canelles i in., Environmental Stress Effects on Reproduction and Sexual Dimorphism in the
Gynodioecious Species Silene acaulis, „Environmental and Experimental Botany” 146, 2018.
Schematy: H. Hauri, Review: Ecology of Cushion Plants, „Journal of Ecology” 1(2), 1913.
Fotografia: Wikimedia Commons.
18.1. (0–1)
Rozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich
jest wynikiem konwergencji, czy – dywergencji. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:
18.2. (0–1)
Podaj jeden przykład czynnika abiotycznego, do którego przystosowaniem jest
występowanie u lepnicy bezłodygowej poduszkowatego typu wzrostu. W odpowiedzi
uwzględnij rodzaj czynnika oraz jego nasilenie lub poziom.
18.3. (0–1)
Uzupełnij tabelę – określ zdolność do wytwarzania ziaren pyłku i owoców przez
osobniki żeńskie i przez osobniki obupłciowe lepnicy bezłodygowej. W odpowiednie
komórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli istnieje taka możliwość, albo N (nie) – jeśli nie
ma takiej możliwości.
W układzie ABO wyróżnia się cztery podstawowe fenotypy: A, B, AB i O, które są
warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową
antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt
cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H)
odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny
tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego
aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz
odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
Allel genu ABO
Fragment DNA nici kodującej
Fragment łańcucha polipeptydowego kodowanego przez podany fragment DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy
syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013;
V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
16.1. (0–1)
Na podstawie analizy danych przedstawionych w tabeli podaj nazwę mutacji genowej,
która doprowadziła do powstania allelu i.
16.2. (0–1)
Uzupełnij tabelę zamieszczoną poniżej – podaj sekwencję aminokwasową kodowaną
przez fragment DNA nici kodującej zawarty w tabeli. Odpowiedź zapisz
w wyznaczonym miejscu w tabeli.
Allel genu ABO
Fragment DNA nici kodującej
Fragment łańcucha polipeptydowego kodowanego przez podany fragment DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
16.3. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Sekwencja aminokwasowa kodowana przez allel i jest inna niż w przypadku allelu IA,
ponieważ konsekwencją mutacji genowej prowadzącej do powstania allelu i jest
zmiana ramki odczytu.
substytucja aminokwasowa.
odwrócenie kolejności aminokwasów.
zwielokrotnienie liczby aminokwasów.
16.4. (0–1)
Podaj wszystkie możliwe genotypy warunkujące grupę krwi A. Uwzględnij allele genu
FUT1 oraz genu ABO. W zapisie genotypu zastosuj oznaczenia alleli podane we
wprowadzeniu do zadania.
Na poniższym schemacie przedstawiono w uproszczony sposób metodę otrzymywania roślin
transgenicznych. W tej metodzie wykorzystuje się bakterie Agrobacterium tumefaciens,
mogące infekować rośliny. Podczas infekcji fragment plazmidu bakterii, tzw. T-DNA, wnika
do komórki roślinnej i integruje się z jej chromosomowym DNA. Symbolami E1 i E2
oznaczono dwa różne enzymy wykorzystywane podczas otrzymywania rośliny
transgenicznej.
Na podstawie: G.J. Tortora i in., Microbiology: An Introduction, Harlow 2021.
14.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – zapisz nazwy enzymów oznaczonych na powyższym schemacie
symbolami E1 i E2. Określ funkcję każdego z tych enzymów w otrzymywaniu
zrekombinowanego plazmidu.
Enzym
Nazwa enzymu (helikaza, ligaza, restryktaza)
Funkcja enzymu
E1
E2
14.2. (0–1)
Wykaż, że w przedstawionej metodzie otrzymywania roślin transgenicznych bakteria
A. tumefaciens pełni funkcję wektora.
Na poniższym schemacie przedstawiono synapsę między neuronem ruchowym a włóknem
mięśnia szkieletowego człowieka. W szczelinie synaptycznej znajduje się enzym –
acetylocholinesteraza, który rozkłada acetylocholinę do octanu i choliny.
Wytwarzane przez sinice toksyny: anatoksyna-a i guanitoksyna, zaburzają działanie synapsy
nerwowo-mięśniowej. Anatoksyna-a naśladuje działanie acetylocholiny – łączy się
z receptorami w błonie postsynaptycznej i je aktywuje, jednak w przeciwieństwie do
acetylocholiny nie jest degradowana przez acetylocholinesterazę, chociaż wiąże się
odwracalnie z jej miejscem aktywnym. Guanitoksyna trwale wiąże się z miejscem aktywnym
acetylocholinesterazy i blokuje działanie cząsteczki enzymu.
Aksony neuronów ruchowych docierających do mięśni szkieletowych człowieka są okryte
osłonką mielinową.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018;
A. Sierosławska, Anatoksyna-a – chemizm, występowanie, efekty działania, „Kosmos” 61(3), 2012.
Schemat: Lecturio GmbH (www.lecturio.com).
10.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – określ efekty działania anatoksyny-a i guanitoksyny. W odpowiednie
komórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli dany efekt występuje, albo N (nie) – jeśli nie
występuje.
Efekt działania
Anatoksyna-a
Guanitoksyna
spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej
rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni
10.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.
Osłonka mielinowa wokół aksonu neuronu ruchowego
A.
przyśpiesza
przewodzenie
potencjału
czynnościowego
wzdłuż aksonu,
ponieważ
mielina
1.
pełni funkcję izolatora elektrycznego,
co zapewnia skokowe przewodzenie
potencjału czynnościowego między
przewężeniami Ranviera.
B.
spowalnia
2.
sprawia, że potencjał czynnościowy jest
przewodzony w sposób ciągły – w jego
przewodzenie jest zaangażowana błona
komórkowa aksonu na całej swojej długości.
Na poniższej ilustracji przedstawiono schematyczny przekrój przez staw kolanowy człowieka
oraz mikrofotografie czterech tkanek łącznych (A–D).
Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.
Na podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.
9.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – dla każdej tkanki łącznej oznaczonej na przekroju stawu
kolanowego (1.–4.) podaj jej nazwę oraz dopasuj właściwą mikrofotografię (A–D).
Wpisz nazwy oraz litery w odpowiednie komórki tabeli.
Nr na schemacie
Nazwa tkanki łącznej
Mikrofotografia
1.
2.
3.
4.
9.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Staw kolanowy to
A.
staw prosty,
ponieważ
1.
umożliwia ruch w jednej osi.
2.
umożliwia ruch w kilku osiach.
B.
staw złożony,
3.
stanowi połączenie więcej niż dwóch kości.
9.3. (0–1)
Przedstaw rolę mazi stawowej w czasie ruchu stawu.
Niski wzrost i ciasne ułożenie liści rośliny w tzw. poduszkę stanowią przystosowanie do
skrajnych warunków środowiska panujących w wysokich górach. Takie formy roślin
występują u ponad trzystu gatunków należących do ponad trzydziestu różnych rodzin
botanicznych, występujących w różnych obszarach geograficznych świata.
Poniżej przedstawiono schematyczną budowę roślin poduszkowych.
Przykładem rośliny poduszkowej jest lepnica bezłodygowa (Silene acaulis), przedstawiona
na poniższej fotografii. Wytwarza ona różowe kwiaty wyrastające na szczytach łodyg.
W populacji tego gatunku występują zarówno osobniki żeńskie, jak i obupłciowe.
Na podstawie: Q. Canelles i in., Environmental Stress Effects on Reproduction and Sexual Dimorphism in the
Gynodioecious Species Silene acaulis, „Environmental and Experimental Botany” 146, 2018.
Schematy: H. Hauri, Review: Ecology of Cushion Plants, „Journal of Ecology” 1(2), 1913.
Fotografia: Wikimedia Commons.
18.1. (0–1)
Rozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich
jest wynikiem konwergencji, czy – dywergencji. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:
18.2. (0–1)
Podaj jeden przykład czynnika abiotycznego, do którego przystosowaniem jest
występowanie u lepnicy bezłodygowej poduszkowatego typu wzrostu. W odpowiedzi
uwzględnij rodzaj czynnika oraz jego nasilenie lub poziom.
18.3. (0–1)
Uzupełnij tabelę – określ zdolność do wytwarzania ziaren pyłku i owoców przez
osobniki żeńskie i przez osobniki obupłciowe lepnicy bezłodygowej. W odpowiednie
komórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli istnieje taka możliwość, albo N (nie) – jeśli nie
ma takiej możliwości.
W układzie ABO wyróżnia się cztery podstawowe fenotypy: A, B, AB i O, które są
warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową
antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt
cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H)
odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny
tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego
aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz
odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
Allel genu ABO
Fragment DNA nici kodującej
Fragment łańcucha polipeptydowego kodowanego przez podany fragment DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy
syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013;
V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
16.1. (0–1)
Na podstawie analizy danych przedstawionych w tabeli podaj nazwę mutacji genowej,
która doprowadziła do powstania allelu i.
16.2. (0–1)
Uzupełnij tabelę zamieszczoną poniżej – podaj sekwencję aminokwasową kodowaną
przez fragment DNA nici kodującej zawarty w tabeli. Odpowiedź zapisz
w wyznaczonym miejscu w tabeli.
Allel genu ABO
Fragment DNA nici kodującej
Fragment łańcucha polipeptydowego kodowanego przez podany fragment DNA
IA
CTC GTG GTG ACC CCT T
Leu – Val – Val – Thr – Pro
i
CTC GTG GT− ACC CCT T
16.3. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Sekwencja aminokwasowa kodowana przez allel i jest inna niż w przypadku allelu IA,
ponieważ konsekwencją mutacji genowej prowadzącej do powstania allelu i jest
zmiana ramki odczytu.
substytucja aminokwasowa.
odwrócenie kolejności aminokwasów.
zwielokrotnienie liczby aminokwasów.
16.4. (0–1)
Podaj wszystkie możliwe genotypy warunkujące grupę krwi A. Uwzględnij allele genu
FUT1 oraz genu ABO. W zapisie genotypu zastosuj oznaczenia alleli podane we
wprowadzeniu do zadania.
Na poniższym schemacie przedstawiono w uproszczony sposób metodę otrzymywania roślin
transgenicznych. W tej metodzie wykorzystuje się bakterie Agrobacterium tumefaciens,
mogące infekować rośliny. Podczas infekcji fragment plazmidu bakterii, tzw. T-DNA, wnika
do komórki roślinnej i integruje się z jej chromosomowym DNA. Symbolami E1 i E2
oznaczono dwa różne enzymy wykorzystywane podczas otrzymywania rośliny
transgenicznej.
Na podstawie: G.J. Tortora i in., Microbiology: An Introduction, Harlow 2021.
14.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – zapisz nazwy enzymów oznaczonych na powyższym schemacie
symbolami E1 i E2. Określ funkcję każdego z tych enzymów w otrzymywaniu
zrekombinowanego plazmidu.
Enzym
Nazwa enzymu (helikaza, ligaza, restryktaza)
Funkcja enzymu
E1
E2
14.2. (0–1)
Wykaż, że w przedstawionej metodzie otrzymywania roślin transgenicznych bakteria
A. tumefaciens pełni funkcję wektora.
Na poniższym schemacie przedstawiono synapsę między neuronem ruchowym a włóknem
mięśnia szkieletowego człowieka. W szczelinie synaptycznej znajduje się enzym –
acetylocholinesteraza, który rozkłada acetylocholinę do octanu i choliny.
Wytwarzane przez sinice toksyny: anatoksyna-a i guanitoksyna, zaburzają działanie synapsy
nerwowo-mięśniowej. Anatoksyna-a naśladuje działanie acetylocholiny – łączy się
z receptorami w błonie postsynaptycznej i je aktywuje, jednak w przeciwieństwie do
acetylocholiny nie jest degradowana przez acetylocholinesterazę, chociaż wiąże się
odwracalnie z jej miejscem aktywnym. Guanitoksyna trwale wiąże się z miejscem aktywnym
acetylocholinesterazy i blokuje działanie cząsteczki enzymu.
Aksony neuronów ruchowych docierających do mięśni szkieletowych człowieka są okryte
osłonką mielinową.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018;
A. Sierosławska, Anatoksyna-a – chemizm, występowanie, efekty działania, „Kosmos” 61(3), 2012.
Schemat: Lecturio GmbH (www.lecturio.com).
10.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – określ efekty działania anatoksyny-a i guanitoksyny. W odpowiednie
komórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli dany efekt występuje, albo N (nie) – jeśli nie
występuje.
Efekt działania
Anatoksyna-a
Guanitoksyna
spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej
rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni
10.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.
Osłonka mielinowa wokół aksonu neuronu ruchowego
A.
przyśpiesza
przewodzenie
potencjału
czynnościowego
wzdłuż aksonu,
ponieważ
mielina
1.
pełni funkcję izolatora elektrycznego,
co zapewnia skokowe przewodzenie
potencjału czynnościowego między
przewężeniami Ranviera.
B.
spowalnia
2.
sprawia, że potencjał czynnościowy jest
przewodzony w sposób ciągły – w jego
przewodzenie jest zaangażowana błona
komórkowa aksonu na całej swojej długości.
Na poniższej ilustracji przedstawiono schematyczny przekrój przez staw kolanowy człowieka
oraz mikrofotografie czterech tkanek łącznych (A–D).
Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.
Na podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.
9.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – dla każdej tkanki łącznej oznaczonej na przekroju stawu
kolanowego (1.–4.) podaj jej nazwę oraz dopasuj właściwą mikrofotografię (A–D).
Wpisz nazwy oraz litery w odpowiednie komórki tabeli.
Nr na schemacie
Nazwa tkanki łącznej
Mikrofotografia
1.
2.
3.
4.
9.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Staw kolanowy to
A.
staw prosty,
ponieważ
1.
umożliwia ruch w jednej osi.
2.
umożliwia ruch w kilku osiach.
B.
staw złożony,
3.
stanowi połączenie więcej niż dwóch kości.
9.3. (0–1)
Przedstaw rolę mazi stawowej w czasie ruchu stawu.
