Poniżej przedstawiono szkielet skrzydła nietoperza i szkielet skrzydła ptaka oraz uproszczone
drzewo filogenetyczne kręgowców lądowych.
Na podstawie: http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/evo_09
Na podstawie informacji przedstawionych na schemacie uzupełnij poniższe zdania tak,
aby powstał poprawny opis wymienionych narządów. Podkreśl w każdym nawiasie
właściwe określenie.
Szkielet skrzydła ptaka i szkielet skrzydła nietoperza są (homologiczne / analogiczne), ponieważ mają (wspólne / różne) pochodzenie oraz plan budowy.
Powierzchnie nośne umożliwiające aktywny lot ptaka i nietoperza są (homologiczne / analogiczne), ponieważ powstały (niezależnie / tylko raz) w toku ewolucji.
Do najczęstszych mechanizmów molekularnych indukujących rozwój nowotworów zalicza się
nieprawidłową ekspresję tzw. protoonkogenów oraz genów supresorowych.
Protoonkogeny – to geny regulujące cykl komórkowy, stymulujące wzrost i podział komórek. Protoonkogeny mogą na skutek mutacji przekształcać się w onkogeny, które mają znacznie zwiększoną aktywność i powodują intensywne, niekontrolowane namnażanie się komórek.
Geny supresorowe – zwane również antyonkogenami, to geny kodujące białka zapobiegające niekontrolowanym podziałom komórkowym, np. przez hamowanie podziałów komórek z uszkodzonym DNA.
Gen BRCA1, którego mutacje są częstą przyczyną dziedzicznego raka piersi i jajnika, jest
zlokalizowany na chromosomie 17. Gen ten koduje białko BRCA1, które działa w jądrze
komórkowym i bierze udział w kontroli cyklu komórkowego oraz działa na szlaku naprawy
uszkodzonego DNA.
U kobiet mających mutację tylko jednego allelu genu BRCA1 obserwuje się 50–80% ryzyko
wystąpienia raka piersi i około 40% ryzyko wystąpienia raka jajnika. Średni wiek zachorowania
na raka sutka w przypadku obecności mutacji BRCA1 jest znacznie niższy niż w przypadkach,
w których u chorych nie stwierdzono mutacji tego genu.
Na podstawie: G. Drewa, T. Ferenc, Genetyka medyczna, Wrocław 2015.
a)
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1.
Przyczyną nowotworów może być mutacja powodująca aktywację genów supresorowych.
P
F
2.
Gen BRCA1 należy do genów supresorowych.
P
F
3.
Prawidłowe białko BRCA1 inicjuje procesy prowadzące do raka piersi.
P
F
b)
Wyjaśnij, dlaczego w celach profilaktycznych badaniu genetycznemu na obecność mutacji genu BRCA1 powinny poddać się kobiety, których matki chorowały na raka piersi i wykryto u nich mutację tego genu.
Współcześnie podejmuje się wiele działań mających nie dopuścić do wyginięcia dawnych
odmian roślin użytkowych, np. drzew owocowych. Są one zagrożone wyginięciem w związku
z rozwojem rolnictwa intensywnego, w którym dominują nowe odmiany roślin dające wysokie
plony. Ochrona zasobów genowych roślin użytkowych, oprócz nadrzędnego zadania
zachowania różnorodności biologicznej, ma również znaczenie praktyczne.
Na podstawie: G. Hodun, W. Podyma, Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie,
Warszawa 2009.
Oceń, czy poniższe argumenty dotyczące praktycznego znaczenia zachowania dawnych
odmian drzew owocowych w sadownictwie są uzasadnione naukowo. Zaznacz T (tak),
jeżeli argument ma uzasadnienie naukowe, albo N (nie) – jeśli go nie ma.
1.
Dawne odmiany drzew owocowych nie są modyfikowane genetycznie, dlatego jedzenie ich owoców korzystniej wpływa na zdrowie ludzi niż jedzenie owoców nowych odmian, zawierających obce geny.
T
N
2.
Dawne odmiany drzew owocowych mogą być bardziej odporne na niektóre choroby i szkodniki, dzięki czemu mogą posłużyć do wyhodowania nowych odmian lub służyć jako podkładki do szczepienia.
T
N
3.
Drzewa owocowe dawnych odmian mają smaczniejsze owoce o lepszych właściwościach użytkowych.
W nici kodującej DNA, w odcinku, w którym zapisana jest sekwencja aminokwasów
budujących określone białko, nastąpiła mutacja polegająca na utracie fragmentu obejmującego
dwa kolejne nukleotydy wchodzące w skład trzeciego kodonu i pierwszy nukleotyd z kodonu
następnego.
Wybierz spośród A–D i podkreśl nazwę opisanej mutacji genowej.
Foka szara jest drapieżnikiem, odżywiającym się rybami należącymi do najbardziej liczebnych
gatunków. Jej ofiarami stają się osobniki o mniejszych zdolnościach do ucieczki. Jeszcze pod
koniec XIX wieku foki traktowano jak szkodniki niszczące sieci i ograniczające połowy
rybakom. Był to jeden z powodów, dla których w rejonie Zatoki Gdańskiej powszechne były
polowania na te zwierzęta. Obecnie jest to gatunek zagrożony wyginięciem. Z inicjatywy WWF
zostały opracowane projekty programów ochrony foki szarej.
Na podstawie: http://awsassets.wwfpl.panda.org/downloads/program ochrony foki szarej projekt.pdf
a)
Na podstawie powyższych informacji wykaż, że foki, żywiące się rybami należącymi do najbardziej liczebnych gatunków, korzystnie wpływają na różnorodność gatunkową ryb w morzu.
b)
Zaznacz w tabeli rodzaj ochrony: czynną (C) lub bierną (B), którą stanowią działania proponowane w ramach Programu Ochrony Foki Szarej WWF Polska.
1.
Monitorowanie plaż i wydzielanie oraz pilnowanie miejsc, gdzie znajdują się nowo narodzone osobniki.
C
B
2.
Rehabilitacja osobników osłabionych, kontuzjowanych i chorych.
C
B
3.
Zawieszanie na sieciach rybackich odstraszaczy, które będą zapobiegały zaplątaniu się w nie fok.
W skład smogu wchodzą szkodliwe związki chemiczne (np. tlenki azotu, tlenki siarki) i cząstki
stałe pochodzące np. ze spalania węgla, drewna lub biomasy.
Określ, czy poniższe informacje dotyczące smogu są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli
informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1.
Występowanie smogu może być skutkiem opadów kwaśnego deszczu.
P
F
2.
Składniki smogu mogą zwiększyć ryzyko wystąpienia infekcji dróg oddechowych u człowieka.
P
F
3.
Źródłem smogu są procesy spalania paliw należących do odnawialnych i nieodnawialnych zasobów przyrody.
Przypadkowe zmiany częstości występowania alleli w puli genowej małych, izolowanych
populacji określa się mianem dryfu genetycznego. Jedną z postaci dryfu genetycznego jest tzw.
efekt wąskiego gardła. Może być on spowodowany przez nagłe, znaczne zmiany w środowisku,
np. pożar, czy powódź, które mogą doprowadzić do drastycznego zmniejszenia liczebności
populacji danego gatunku.
a)
Wyjaśnij, w jaki sposób efekt wąskiego gardła może spowodować zmianę częstości występowania alleli w danej populacji w stosunku do populacji wyjściowej.
b)
Oceń, czy poniższe informacje dotyczące dryfu genetycznego są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1.
Efekt dryfu genetycznego zależy od liczebności populacji – w populacjach o większej liczebności jest większy.
P
F
2.
W wyniku dryfu genetycznego może dojść do zwiększenia częstości jednych alleli w populacji i do zmniejszenia częstości innych.
P
F
3.
Dryf genetyczny może spowodować utrwalenie się alleli niekorzystnych, zmniejszających dostosowanie do środowiska.
