Na poniższym zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego przez łodygę lipy (Tilia) o budowie pierwotnej.
Fotografia: A. Fayette, M.S. Reynolds, Berkshire Community College Bioscience Image Library.
9.1. (0–2)
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały budowę łodygi lipy. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Na zdjęciu widoczna jest tkanka okrywająca – (skórka / korkowica), powstająca w wyniku działania (merystemu wierzchołkowego / kambium). Kolenchyma to (żywa / martwa) tkanka wzmacniająca.
9.2. (0–1)
Wykaż, że tkanka okrywająca przedstawiona na zdjęciu pełni funkcje ochronne. W odpowiedzi uwzględnij jedną cechę budowy tej tkanki widoczną na zdjęciu.
Na poniższych wykresach przedstawiono zależność między wielkością stada gołębi
grzywaczy (Columba palumbus) a skutecznością ataków jastrzębi (Accipiter gentilis)
(wykres A) oraz zależność między liczbą gołębi w stadzie a odległością jastrzębia od stada
w momencie reakcji stada na atak drapieżnika – poderwania się stada do lotu (wykres B).
Na podstawie: J.R. Krebs i in., An Introduction to Behavioural Ecology, Hoboken 2012.
Oceń, czy na podstawie przedstawionych wyników badań można sformułować wnioski
podane w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek można sformułować na podstawie
wyników badań, albo N (nie) – jeśli nie można go sformułować.
1.
Sukces jastrzębi atakujących stada gołębi grzywaczy jest mniejszy podczas ataków na duże stada gołębi.
T
N
2.
Im większe jest stado gołębi, tym wcześniej zostaje dostrzeżony jastrząb lecący w ich kierunku.
Pokrycie ciała u różnych grup kręgowców jest zróżnicowane. U płazów skóra jest naga. U pozostałych kręgowców powierzchnię ciała pokrywają łuski, pióra lub włosy, które są wytworami naskórka albo skóry właściwej i pełnią różne funkcje. Dzięki odpowiedniej budowie naskórek człowieka pełni m.in. funkcję ochronną.
Na poniższym wykresie przedstawiono tempo wymiany gazowej przez płuca i skórę w różnych temperaturach u ropuchy Bufo americanus. Wyniki pomiarów podano w przeliczeniu na kg masy ciała zwierzęcia.
Na podstawie: K. Schmidt-Nielsen, Fizjologia zwierząt. Adaptacja do środowiska, Warszawa 2008.
9.1. (0–1)
Na podstawie informacji przedstawionych na wykresie sformułuj jeden przykładowy wniosek odnoszący się do wpływu temperatury na usuwanie CO2 u ropuchy Bufo americanus.
9.2. (0–2)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące pokrycia ciała kręgowców są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Skóra płazów wytwarza gruczoły potowe.
P
F
2.
Gruczoły potowe ssaków są wytworami skóry właściwej.
P
F
3.
Łuski występujące u kręgowców lądowych są wytworami naskórka.
P
F
9.3. (0–1)
Uzasadnij, że budowa naskórka człowieka umożliwia ochronę przed wnikaniem patogenów do wnętrza organizmu.
Roślinność Ziemi podzielona jest na odrębne formacje, które wyraźnie odzwierciedlają lokalne warunki klimatyczne. Zróżnicowanie to jest wynikiem przystosowania roślin do temperatury i dostępnych zasobów wody. Duże formacje roślinne nazywane są biomami. Główne biomy świata obejmują między innymi:
sawanny
tajgę
pustynie
tundrę
równikowe lasy deszczowe
Źródło: A. Mackenzie et al., Krótkie wykłady. Ekologia, Warszawa 2000; N.A. Campbell, Biologia, Poznań 2012.
Uzupełnij poniższą tabelę. W każde przeznaczone do tego miejsce wpisz odpowiedni numer (1–5) odpowiadający opisanemu biomowi.
Opis biomu
Oznaczenie cyfrowe
Przeważają rośliny zielne, mchy, trawy a także karłowate krzewy, drzewa i porosty. Rośliny rosną tu wolno, tworząc zwarte kobierce i poduszki.
Obszary porośnięte bujną roślinnością trawiastą i rzadko rozmieszczonymi drzewami bądź kępkami krzewów. Drzewa są cierniste i mają małe liście.
Roślinność tej formacji jest reprezentowana przez kolczaste zarośla, sukulenty i rośliny jednoroczne.
Dominują w tej formacji lasy iglaste (sosny, jodły, świerki i modrzewie). Ważnym składnikiem krajobrazu są bagna i torfowiska.
W czasie ewolucji powstają nowe cechy zwiększające możliwości adaptacyjne organizmów.
Poniżej przedstawiono drzewo filogenetyczne kręgowców, a literą X oznaczono pojawienie
się w ich historii ewolucyjnej pewnej nowej cechy.
Na podstawie: N.A. Campbell, Biologia, Poznań 2014.
10.1. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Na drzewie filogenetycznym literą X oznaczono wykształcenie
płuc.
błon płodowych.
gruczołów mlecznych.
kończyn typu lądowego.
10.2. (0–2)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące ewolucji kręgowców są prawdziwe.
Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Krokodyle są bliżej spokrewnione z ptakami niż z jaszczurkami i wężami.
W królestwie zwierząt hermafrodytyzm (obojnactwo) – obecność zarówno męskich, jak
i żeńskich narządów płciowych – występuje dość powszechnie, zwłaszcza u bezkręgowców.
Obojnakami są np. dżdżownice czy tasiemce.
Z kolei u motyli występuje wyraźny dymorfizm płciowy, ale rzadko obserwuje się również
osobniki o cechach fenotypowych obu płci nazywane gynandromorfami. W niektórych
komórkach gynandromorfów znajduje się męski materiał genetyczny, a w pozostałych –
żeński, co przekłada się na zaskakujący wygląd. Te cechy nie są przekazywane kolejnym
pokoleniom, ponieważ gynandromorfy nie mogą się rozmnażać z powodu nieprawidłowości
w budowie układu rozrodczego.
Gynandromorf może powstać, jeżeli w trakcie zapłodnienia do komórki jajowej mającej dwa
jądra komórkowe wnikną dwa plemniki. W efekcie powstają dwie linie komórkowe, które na
skutek podziałów i różnicowania tworzą chimerowy organizm – łatwy do zidentyfikowania po
przepoczwarczeniu.
Na poniższych zdjęciach przedstawiono przedstawicieli gatunku Papilio androgeus – samicę,
gynandromorfa i samca.
samica
gynandromorf
samiec
Na podstawie: K. Kornicka, Dwie płcie w jednym ciele, „Wiedza i Życie” 6(1038), 2021.
Fotografia: Wikimedia Commons.
10.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę opisującą dymorfizm płciowy P. androgeus – dla każdej cechy określ
wygląd przedstawionych powyżej: samicy, gynandromorfa oraz samca.
Cecha
Samica
Gynandromorf
Samiec
Kolor skrzydeł II pary (niebieski / żółty / żółto-niebieski)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące gynandromorfów u motyli są prawdziwe.
Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Gynandromorfy – podobnie jak niektóre obojnaki – mogą rozmnażać się bez udziału drugiego partnera.
P
F
2.
Bez względu na różnice morfologiczne wszystkie komórki organizmu gynandromorficzego zawierają tę samą informację genetyczną.
P
F
10.3. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Uzupełnij tabelę – wpisz w odpowiednie pola w tabeli rangi taksonomiczne wybrane spośród podanych tak, aby powstała prawidłowa systematyka bociana białego (Ciconia ciconia).
Azolla drobna (Azolla filiculoides) to niewielka (ok. 1,5 cm długości) paproć pływająca na powierzchni wody i utrzymująca się na mulistych brzegach zbiorników wodnych. Może tworzyć grube maty, które odcinają dopływ światła i tlenu do wody.
Azolla drobna została przywieziona do Europy z Ameryki Północnej wraz z wodami balastowymi. Rozprzestrzenia się w dużej mierze dzięki bardzo efektywnej formie rozmnażania wegetatywnego, polegającej na odłamywaniu się delikatnych fragmentów rośliny i wyrastaniu z nich nowych osobników. Ten gatunek Azolli jest przenoszony przez zwierzęta, głównie przez ptaki, a także przez prądy rzeczne. Wzrost liczby zgłaszanych wystąpień w Polsce może wskazywać na stopniowy wzrost możliwości kolonizacji zbiorników wodnych przez ten gatunek. Azolla drobna skutecznie konkuruje z innymi roślinami wodnymi i glonami oraz negatywnie wpływa nie tylko na rośliny, ale także na zwierzęta żyjące w zbiornikach wodnych, znacznie zmniejszając bioróżnorodność.
Źródło: projekty.gdos.gov.pl; www.iop.krakow.pl
Wykaż, że Azolla drobna jest gatunkiem inwazyjnym w Polsce, co oznacza, że:
jest gatunkiem obcego pochodzenia –
jest ekspansywna –
oraz ma negatywny wpływ na rodzimą florę lub faunę –
Rozwielitka pchłowata (Daphnia pulex) to niewielki organizm
słodkowodny. Samice rozwielitek osiągają długość od 1 mm do
3,5 mm. Ich owalne ciało jest spłaszczone oraz podzielone na słabo
wyodrębnione tagmy: głowę, tułów i odwłok. Na głowie znajdują się
dwie pary czułków oraz oczy złożone. Na tułowiu i odwłoku jest
łącznie pięć par odnóży krocznych, a ciało okrywa przejrzysty
karapaks – twardy pancerz zbudowany z chityny, który na końcu
jest wyciągnięty w kolec.
Fotografia: A.A.C. Pearson.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
