Na rysunku przedstawiono wpływ niektórych neurotransmiterów na pracę różnych narządów.
Linie pokazują przewodzenie impulsu nerwowego, a pogrubione strzałki – wydzielanie
hormonów.
Na podstawie: W.F. Ganong, Fizjologia, Warszawa 2009.
Na podstawie rysunku oceń, czy poniższe informacje dotyczące neurotransmiterów
są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1.
Noradrenalina może być wydzielana w zakończeniach synaptycznych neuronów lub przez komórki gruczołów dokrewnych.
P
F
2.
Acetylocholina to neurotransmiter przekazujący pobudzenie wyłącznie między komórkami nerwowymi.
P
F
3.
Ten sam neurotransmiter może wywołać różne reakcje w różnych narządach.
U zdrowego mężczyzny o kariotypie 46, XY w wyniku nieprawidłowych podziałów
mejotycznych powstały dwa rodzaje nieprawidłowych gamet:
jedne plemniki zawierały dwa chromosomy z 23. pary,
inne nie zawierały w ogóle chromosomów z 23. pary.
Uwaga: Zapis kariotypu mężczyzny 46, XY z przecinkiem oznacza, że osoba ta ma 46 wszystkich
chromosomów (44 autosomy i 2 chromosomy płci), natomiast symbole XY oznaczają
chromosomy płci tej osoby.
Spośród genotypów A–E wybierz i zaznacz dwa nieprawidłowe genotypy gamet tego
mężczyzny.
Strzępki lakówki dwubarwnej (Laccaria bicolor) wrastają w delikatne części włośnikowe
korzeni drzew, przez co zwiększają powierzchnię chłonną korzeni. Lakówka pobiera związki
organiczne od drzewa, ale okresowo jej grzybnia może wydzielać toksynę, która paraliżuje
drobne zwierzęta żyjące w glebie, np. skoczogonki i nicienie glebowe. Sparaliżowaną zdobycz
grzyb oplata strzępkami, trawi i pobiera z jej ciała związki organiczne i nieorganiczne, które
może także przekazać drzewu.
Na podstawie: O. Orzyłowska-Śliwińska, Niesamowite życie drzew, „Wiedza i Życie”, 12/2016.
20.1. (0–1)
Podaj nazwę zależności międzygatunkowej między
lakówką a drzewem:
lakówką a nicieniem glebowym:
20.2. (0–1)
Wyjaśnij, dlaczego zdolność lakówki do pozyskiwania związków organicznych i
nieorganicznych z ciała zwierząt jest szczególnie korzystna dla drzew rosnących
na glebie ubogiej w azot.
W 1963 r. u południowych wybrzeży Islandii, na skutek serii erupcji wulkanicznych, wyłoniła
się z morza niewielka wyspa Surtsey. Wyspa jest całkowicie izolowana przez ocean,
a od Islandii oddziela ją 32 km otwartego morza. Od samego początku powstania Surtsey
została objęta ścisłą ochroną oraz zakazem wstępu, dzięki czemu stała się ważnym miejscem
badań, m.in. procesów kolonizacyjnych.
Już w 1965 r. odnaleziono pierwszą roślinę nasienną, która wyrosła na wyspie. Była nią
jednoroczna rukwiel nadmorska (Cakile maritima). Wkrótce potem pojawiły się inne rośliny.
Ptaki początkowo wykorzystywały wyspę jako miejsce odpoczynku podczas wędrówek.
Pojedynczo gniazdowały na klifach. W 1986 r. pojawiły się jednak pierwsze ślady
gniazdowania mew na zupełnie nagiej lawie.
Diaspory (nasiona, owoce i inne części roślin służące do ich rozmnażania i rozprzestrzeniania
się) dostały się na wyspę za pomocą zwierząt (zoochoria), wiatru (anemochoria) lub zostały
przyniesione przez wodę (hydrochoria).
Na wykresie przedstawiono ilościowe zestawienie trzech sposobów kolonizacji wyspy Surtsey
przez rośliny.
Na podstawie: P. Wąsowicz, Kolonizacja Surtsey – młodej, wulkanicznej wyspy na północnym Atlantyku,
„Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych”, t. 64, nr 2 (307).
21.1. (0–2)
Na podstawie wykresu określ, który sposób rozprzestrzeniania się roślin dominował
w latach sześćdziesiątych na wyspie Surtsey, i podaj dwie cechy diaspor roślin,
umożliwiające tę kolonizację.
Sposób rozprzestrzeniania:
Cechy diaspor:
21.2. (0–1)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące kolonizacji wyspy Surtsey są prawdziwe.
Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Anemochoria nie odegrała głównej roli w kształtowaniu flory Surtsey.
P
F
2.
W ciągu pięciu lat od powstania wyspy zoochoria miała niewielkie znaczenie w kolonizacji wyspy przez rośliny.
P
F
3.
Na początku lat osiemdziesiątych obserwowano dynamiczny wzrost liczby gatunków roślin na wyspie.
P
F
21.3. (0–1)
Wyjaśnij, w jaki sposób do rozprzestrzeniania roślin na wyspie przyczyniły się ptaki.
W odpowiedzi uwzględnij cechy diaspor tych roślin.
21.4. (0–1)
Wyjaśnij, dlaczego powstanie kolonii mew na wyspie spowodowało nową falę kolonizacji
Surtsey przez rośliny w początkach lat dziewięćdziesiątych.
Na schematach A i B przedstawiono jeden z mechanizmów regulacji ekspresji genów
u bakterii. Przedstawiają one różny sposób działania represora, zależnie od obecności
związku X.
Na podstawie: J. Kączkowski, Biochemia roślin, Warszawa 1992.
a)
Na podstawie schematu B opisz, w jaki sposób związek chemiczny X wpływa na ekspresję genów struktury u bakterii.
b)
Wybierz spośród A–D i zaznacz właściwe dokończenie zdania.
Regulacja ekspresji genów u eukariontów
ma taki sam przebieg jak u bakterii.
odbywa się tylko na poziomie replikacji i transkrypcji.
Grupy krwi człowieka w układzie AB0 są determinowane przez trzy allele: IA, IB, i. Na poniższym schemacie rodowodu uwzględniono grupy krwi niektórych osób: ojca
oznaczonego numerem 1. oraz dwóch córek oznaczonych numerami 3. i 4. Grupy krwi matki
oznaczonej numerem 2. i trzeciej córki oznaczonej numerem 5. nie są znane.
a)
Podaj genotypy osób oznaczonych numerami 1., 3. i 4., używając symboli alleli podanych w tekście.
Osoba 1.:
Osoba 3.:
Osoba 4.:
b)
Podaj genotyp matki i określ jej grupę krwi.
Genotyp matki:
Grupa krwi matki:
c)
Oblicz prawdopodobieństwo, że córka oznaczona numerem 5. ma grupę krwi B. Zapisz krzyżówkę genetyczną (szachownicę Punneta).
Struktura przestrzenna populacji to sposób, w jaki osobniki należące do danej populacji
są rozmieszczone. Wyróżnia się rozmieszczenie skupiskowe, losowe oraz równomierne – rzadko
spotykane w przyrodzie, będące najczęściej dziełem człowieka. Równomierne rozmieszczenie roślin
kukurydzy na polu uprawnym wynika z punktowego siewu nasion tej rośliny, które celowo
umieszcza się pojedynczo, w równych odstępach.
Wyjaśnij, dlaczego rozmieszczenie równomierne oraz w odpowiedniej odległości roślin
kukurydzy na polu uprawnym pozwala na otrzymanie wyższego plonu. W odpowiedzi
uwzględnij odpowiednią zależność między organizmami.
Żbik europejski (Felis silvestris silvestris) jest obok rysia euroazjatyckiego (Lynx lynx)
jedynym dzikim przedstawicielem rodziny kotowatych (Felidae) występującym w Polsce.
Żbiki są terytorialne: terytorium samca pokrywa się z terytoriami 2–3 samic. Żyją w lasach
liściastych lub mieszanych, z bogatym podszytem. Pokarm zdobywają przede wszystkim
na obrzeżach lasów, a także w zakrzaczeniach śródpolnych, na polanach leśnych, w dolinach
potoków i rzek.
Żbiki występują w południowo-wschodniej Polsce i są to rozproszone, niewielkie populacje - o łącznej liczebności co najwyżej 200 osobników. Trudność w oszacowaniu liczby żbików
sprawia ich swobodne krzyżowanie się z kotami domowymi (Felis silvestris catus), które
pochodzą od afrykańskiego podgatunku żbika (Felis silvestris lybica). Niektórzy naukowcy
uważają nawet, że kotożbiki (płodne mieszańce kota ze żbikiem) stanowią większość
osobników żyjących na wolności. Jak dotychczas, ścisła ochrona gatunkowa żbika
oraz ochrona jego siedlisk nie doprowadziły do znaczącego wzrostu liczebności populacji tego
kota.
Głównymi czynnikami zagrażającymi zmienności genetycznej żbika europejskiego są także
mała liczebność populacji i postępująca fragmentacja jego siedlisk. Zalecanym działaniem
ochronnym jest wyznaczenie i odtworzenie sieci korytarzy migracyjnych łączących ostoje tego
gatunku.
Na podstawie: Polska Czerwona Księga Zwierząt. Kręgowce, pod red. Z. Głowacińskiego, Warszawa 2001,
P. Adamski i inni, Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000,
t.6, Warszawa 2004
22.1. (0–1)
Na podstawie przedstawionych informacji oceń, które z poniższych wniosków
są uprawnione. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek jest uprawniony, albo N (nie) – jeśli jest
nieuprawniony.
1.
Ryś i żbik są klasyfikowane do różnych rodzajów należących do jednej rodziny.
T
N
2.
Kot domowy i żbik europejski są podgatunkami jednego gatunku.
T
N
3.
Żbik europejski jest przodkiem kota domowego.
T
N
22.2. (0–1)
Wyjaśnij, dlaczego krzyżowanie się żbików z kotami domowymi stanowi zagrożenie
dla istnienia żbika europejskiego. W odpowiedzi odnieś się do zmian w puli genowej żbika.
22.3. (0–2)
Na podstawie przedstawionych informacji wyjaśnij, dlaczego rozbudowa sieci drogowej
na terenach, na których występują żbiki europejskie, jest zagrożeniem dla ich liczebności
i różnorodności genetycznej. W odpowiedzi odnieś się do biologii żbika lub procesów
ewolucyjnych.
Na rysunku przedstawiono etapy pewnego procesu zachodzącego z udziałem siateczki
śródplazmatycznej. Ten proces wymaga rozpoznawania sekwencji sygnałowej przez cząstki
rozpoznające sygnał (SRP).
Na podstawie: P.C. Turner, A.G. McLennan, Krótkie wykłady. Biologia molekularna, Warszawa 2002.
a)
Podaj nazwę i określ funkcję związku chemicznego oznaczonego na rysunku literą X.
Nazwa związku X:
Funkcja:
b)
Określ, czy proces zilustrowany na rysunku zachodzi w organizmach prokariotycznych, czy – w eukariotycznych. Odpowiedź uzasadnij.
Jedną z metod inżynierii genetycznej jest mikrowstrzeliwanie, które polega na wstrzeliwaniu
do komórki docelowej mikrokulek wykonanych z wolframu lub złota, które uprzednio
poddawane są opłaszczaniu obcym DNA. Całość działań przeprowadza się za pomocą
tzw. „armatki genowej”. Komórki w tym przypadku nie są pozbawiane ścian komórkowych,
co jest pewnym usprawnieniem. Dodatkowo, modyfikacjom może zostać poddany genom
mitochondrialny lub chloroplastowy.
