Zadania maturalne z chemii

Matura Czerwiec 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 1. (2 pkt)

Układ okresowy pierwiastków Elektrony w atomach, orbitale Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę

Dwa pierwiastki oznaczone umownie literami A i X należą do jednego bloku konfiguracyjnego. Pierwiastek A leży w drugim okresie układu okresowego pierwiastków, a pierwiastek X – w trzecim. Wiadomo, że w stanie podstawowym:

atomy obu tych pierwiastków mają po jednym niesparowanym elektronie
liczba elektronów walencyjnych atomu X jest większa niż liczba elektronów walencyjnych atomu A.

1.1. (0–1)

Uzupełnij tabelę. Wpisz symbol pierwiastka A i symbol pierwiastka X oraz symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należą te pierwiastki.

	Symbol pierwiastka	Symbol bloku konfiguracyjnego
Pierwiastek A
Pierwiastek X

1.2. (0–1)

Uzupełnij tabelę. Wpisz wartości liczb kwantowych: głównej i pobocznej, które opisują stan kwantowy niesparowanego elektronu atomu X w stanie podstawowym.

	Liczby kwantowe
	główna liczba kwantowa 𝑛	poboczna liczba kwantowa 𝑙
Wartości liczb kwantowych

Matura Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 1. (4 pkt)

Układ okresowy pierwiastków Elektrony w atomach, orbitale Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Podaj/wymień

O dwóch pierwiastkach umownie oznaczonych literami E i X wiadomo, że:

elektrony atomu E w stanie podstawowym zajmują osiem orbitali, przy czym sześć z nich jest całkowicie zapełnionych
konfigurację elektronową atomu X w jednym ze stanów wzbudzonych przedstawia poniższy zapis.

1.1. (0–2)

Uzupełnij tabelę. Napisz symbole pierwiastków E i X, symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należy każdy z pierwiastków, oraz podaj sumaryczną liczbę elektronów w podpowłokach walencyjnych.

	Symbol pierwiastka	Symbol bloku konfiguracyjnego	Sumaryczna liczba elektronów w podpowłokach walencyjnych
Pierwiastek E
Pierwiastek X

1.2. (0–1)

Uzupełnij tabelę. Napisz wartości dwóch liczb kwantowych: głównej i pobocznej, które opisują stan kwantowy jednego z niesparowanych elektronów atomu E w stanie podstawowym.

	Liczby kwantowe
	główna liczba kwantowa 𝑛	poboczna liczba kwantowa 𝑙
Wartości liczb kwantowych

1.3. (0–1)

Przedstaw pełną konfigurację elektronową jonu X⁻ w stanie podstawowym. Zastosuj zapis konfiguracji elektronowej z uwzględnieniem podpowłok.

Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 1. (1 pkt)

Izotopy i promieniotwórczość Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę

Jądra niektórych ciężkich pierwiastków bombardowane neutronami ulegają rozszczepieniu, czyli rozpadowi na mniejsze części. Poniższy schemat przedstawia jedną z możliwych reakcji rozszczepienia jądra uranu 235U.

²³⁵₉₂U + ¹₀n → ¹⁴¹₅₆Ba + ⁹²_ZE + ¹₀a

Źródło: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2012.

Uzupełnij poniższą tabelę. Zapisz symbol pierwiastka E oraz liczbę neutronów (a) uwalnianych podczas reakcji rozszczepienia pojedynczego jądra uranu 235U.

Symbol pierwiastka E	Liczba wyemitowanych neutronów (a)

Matura Czerwiec 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 2. (1 pkt)

Elektrony w atomach, orbitale Podaj/wymień

W wyniku wzbudzenia elektronowego atomu fosforu jeden z elektronów sparowanych powłoki walencyjnej został przeniesiony na pustą podpowłokę o wyższej energii w tej samej powłoce elektronowej.

Napisz pełną konfigurację elektronową atomu fosforu w opisanym stanie wzbudzonym. Zastosuj zapis konfiguracji elektronowej z uwzględnieniem podpowłok.

Matura Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 2. (2 pkt)

Izotopy i promieniotwórczość Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Niektóre ciężkie jądra ulegają reakcjom rozszczepienia. Takie jądra bombardowane neutronami ulegają podziałowi na dwa lżejsze fragmenty. Tej przemianie towarzyszy emisja dwóch lub trzech neutronów.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

2.1. (0–1)

W jednej z reakcji rozszczepienia jąder ²³⁵U powstają ⁹²Kr oraz ¹⁴¹Ba.

Uzupełnij schemat tak, aby otrzymać równanie opisanej przemiany, która prowadzi do powstania jąder kryptonu i baru.

2.2. (0–1)

Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Jeżeli po pochłonięciu jednego neutronu przez jądro ²³⁵U następuje jego rozszczepienie, w wyniku którego powstaje jądro ⁹³Sr i są emitowane 3 neutrony, to równocześnie tworzy się jądro (¹³⁹I / ¹⁴⁰Xe / ¹⁴⁰Ba). Wśród jąder biorących udział w tej przemianie większy stosunek liczby neutronów do liczby protonów ma jądro (²³⁵U / ⁹³Sr).

Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 2. (3 pkt)

Elektrony w atomach, orbitale Układ okresowy pierwiastków Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz) Podaj/wymień

Dany jest zestaw metali oznaczonych następującymi symbolami:

2.1. (0-2)

Wybierz i zapisz symbol jednego z metali przedstawionych powyżej,

którego atom ma największy promień atomowy.

którego atom ma największą elektroujemność.

w którego atomie w stanie podstawowym elektrony zajmują największą liczbę orbitali

w którego atomie w stanie podstawowym nie ma niesparowanych elektronów.

2.2. (0-1)

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.


1.	Wzór 1s²2s²2p⁶3s⁰3p¹ przedstawia konfigurację elektronową atomu jednego z metali wymienionych powyżej w stanie wzbudzonym.	P	F
2.	Oddając elektrony walencyjne, atomy wszystkich metali wymienionych powyżej tworzą proste jony o tej samej konfiguracji gazu szlachetnego.	P	F

Matura Czerwiec 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 3. (2 pkt)

Izotopy i promieniotwórczość Napisz równanie reakcji

Jądro atomowe izotopu pewnego pierwiastka zawiera 126 neutronów. Stosunek liczby masowej tego izotopu do liczby atomowej wynosi 2,5. Opisany izotop występuje w jednym z naturalnych szeregów promieniotwórczych − powstaje w wyniku przemiany β^–, a ulega przemianie α.

Napisz równanie przemiany β^–, której produktem jest opisany izotop, oraz równanie przemiany α, której ten izotop ulega. Uzupełnij wszystkie pola odpowiednimi symbolami i wartościami liczbowymi.

Matura Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 3. (2 pkt)

Tlenki Napisz równanie reakcji

Jod tworzy wiele połączeń z tlenem np. tlenek jodu(V), który jest białym ciałem stałym. W reakcji tego związku z wodą powstaje jednoprotonowy kwas. Opisany tlenek jest stosowany do wykrywania i oznaczania zawartości tlenku węgla(II) w powietrzu.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

3.1. (0–1)

Napisz w formie cząsteczkowej równanie opisanej reakcji tlenku jodu(V) z wodą.

3.2. (0–1)

Przeprowadzono doświadczenie. W kolbie ustawionej pod wyciągiem umieszczono tlenek jodu(V), a następnie wprowadzono do niej tlenek węgla(II) i szczelnie ją zamknięto. Wygląd zawartości kolby, w której zachodzi reakcja utleniania-redukcji, przedstawiono na zdjęciu.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji tlenku jodu(V) z tlenkiem węgla(II).

Zadania dodatkowe matury dwujęzycznej (tłumaczenie BiologHelp) Maj 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 3. (1 pkt)

Wpływ czynników na przebieg reakcji Podaj/wymień

Poniższy wykres ilustruje zmianę energii podczas reakcji opisanej następującym równaniem:

X₂ (g) + Y₂ (g) ⇄ 2XY (g)

Określ, czy wydajność reakcji, w której otrzymuje się produkt XY, wzrośnie, zmniejszy się czy pozostanie taka sama, jeśli w układzie w stanie równowagi,

następuje spadek temperatury w warunkach izobarycznych (𝒑 = 𝐜𝐨𝐧𝐬𝐭).

następuje spadek ciśnienia w warunkach izotermicznych (𝑻 = 𝐜𝐨𝐧𝐬𝐭).

Matura Czerwiec 2025, Poziom rozszerzony (Formuła 2023) - Zadanie 4. (2 pkt)

Hybrydyzacja orbitali i kształt cząsteczek Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę

Poniżej przedstawiono wzór opisujący jedną ze struktur elektronowych cząsteczki N₂O.

Uzupełnij tabelę. Określ typ hybrydyzacji orbitali walencyjnych atomu centralnego azotu (sp, sp², sp³) i kształt cząsteczki (liniowa, kątowa) oraz wpisz, ile wiązań σ i π występuje w cząsteczce N₂O o przedstawionej strukturze.

Typ hybrydyzacji	Kształt cząsteczki	Liczba
Typ hybrydyzacji	Kształt cząsteczki	wiązań 𝜎	wiązań 𝜋