Miarą wielkości atomu jest promień atomowy, czyli połowa odległości między jądrami
sąsiednich atomów tego pierwiastka w stałym stanie skupienia.
Poniżej przedstawiono zależność wartości promienia atomowego pierwiastków z 2., 3. i 4.
okresu należących do bloków konfiguracyjnych s i p (bez gazów szlachetnych) od liczby
atomowej tych pierwiastków. Wartości promieni atomów pierwiastków należących
do jednego okresu połączono linią ciągłą.
Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2020.
Na podstawie przedstawionego wykresu uzupełnij zdania. Zaznacz jedno określenie
spośród podanych w każdym nawiasie.
W obrębie grupy promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej atomy tych pierwiastków mają coraz (mniej / więcej) zapełnionych powłok elektronowych, a to oznacza (zmniejszenie / zwiększenie) mocy oddziaływania jądra na elektrony walencyjne.
W obrębie okresu promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej elektrony w atomach tych pierwiastków są przyciągane przez jądro atomowe o (jednakowym / coraz mniejszym / coraz większym) ładunku, a więc przyciąganie elektronów walencyjnych przez jądro (maleje / rośnie).
Tlen cząsteczkowy występuje naturalnie w postaci dwóch odmian alotropowych: ditlenu (O2)
i ozonu (O3). W warunkach normalnych do dwóch szklanych strzykawek wprowadzono: do
jednej 1,00 g ditlenu, a do drugiej 1,00 g ozonu.
Uzupełnij zdania tak, aby powstały poprawne informacje. Wpisz w wyznaczone
miejsca oznaczenie literowe A–C.
mniejsza niż
większa niż
taka sama jak
Liczba atomów tlenu w próbce ditlenu jest liczba atomów tlenu w próbce ozonu. Objętość próbki ditlenu jest objętość próbki ozonu. Gęstość próbki ditlenu jest gęstość próbki ozonu.
W warunkach standardowych metale pierwszej grupy układu okresowego są ciałami stałymi. Gwałtownie reagują z wodą, a jednym z produktów tych reakcji jest wodór. Wszystkie metale z pierwszej grupy reagują z tlenem. Produktem spalania litu jest tlenek litu (Li2O), sodu – nadtlenek sodu (Na2O2), a potasu – ponadtlenek potasu (KO2).
W reakcji z wodorem lit, sód i potas tworzą wodorki o budowie jonowej, które zalicza się do zasadowych. W reakcji z wodą metale te tworzą wodne roztwory wodorotlenków.
Na podstawie: K.-H. Lautenschläger et al., Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2020.
W doświadczeniu do zlewki z wodą, umieszczonej pod wyciągiem, dodano niewielki kawałek metalicznego sodu. Po zakończeniu reakcji jedną kroplę powstałego roztworu przeniesiono do probówki zawierającej wodę z dodatkiem błękitu bromotymolowego.
Rozstrzygnij, czy jest możliwe, aby roztwór w probówce wyglądał tak, jak przedstawiono na zdjęciu 1. Podaj uzasadnienie swojej odpowiedzi.
Przebieg reakcji jądrowych można przedstawić w postaci zapisu skróconego. Na pierwszym
miejscu podaje się symbol jądra bombardowanego, następnie w nawiasie – kolejno –
symbole cząstki bombardującej i lekkiej cząstki emitowanej, a na końcu – symbole jąder
produktów.
Jądro izotopu plutonu 239Pu po pochłonięciu neutronu rozszczepia się na mniejsze
fragmenty, czemu towarzyszy emisja neutronów. Jeden z możliwych przebiegów
rozszczepienia tego izotopu przedstawiono na schemacie:
239Pu (10𝑛, 210𝑛)144Ba, AZX
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018;
L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna. Cząsteczki, materia, reakcje, Warszawa 2016.
Uzupełnij schemat tak, aby otrzymać równanie opisanej reakcji. Napisz, ile neutronów
jest w jednym molu izotopu AZX. Uwzględnij wartość stałej Avogadro.
Na wykresie przedstawiono zmiany wartości pierwszej energii jonizacji – połączone
odcinkami – wybranych pierwiastków uszeregowanych według rosnącej liczby atomowej.
Na podstawie: P. Atkins, Chemia fizyczna, Warszawa 2007.
Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest
fałszywe.
1.
Tlen ma mniejszą wartość pierwszej energii jonizacji niż azot, ponieważ promień atomowy tlenu jest większy niż promień atomowy azotu.
P
F
2.
Beryl ma wyższą wartość pierwszej energii jonizacji niż bor, ponieważ atom berylu ma całkowicie zapełnioną podpowłokę 2s, a atom boru uzyskuje taką konfigurację po odłączeniu jednego elektronu.
W warunkach standardowych metale pierwszej grupy układu okresowego są ciałami stałymi. Gwałtownie reagują z wodą, a jednym z produktów tych reakcji jest wodór. Wszystkie metale z pierwszej grupy reagują z tlenem. Produktem spalania litu jest tlenek litu (Li2O), sodu – nadtlenek sodu (Na2O2), a potasu – ponadtlenek potasu (KO2).
W reakcji z wodorem lit, sód i potas tworzą wodorki o budowie jonowej, które zalicza się do zasadowych. W reakcji z wodą metale te tworzą wodne roztwory wodorotlenków.
Na podstawie: K.-H. Lautenschläger et al., Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2020.
Napisz następujące równania reakcji:
równanie reakcji w formie cząsteczkowej otrzymywania nadtlenku sodu (Reakcja 1)
równanie reakcji w formie jonowej wodorku potasu z wodą (Reakcja 2).
Pewien metal należy do tego samego okresu i do tego
samego bloku konfiguracyjnego co chlor. W reakcji tego
metalu z chlorem powstaje biała substancja stała, która
sublimuje w temperaturze ok. 180 °C. W fazie gazowej ta
substancja występuje w postaci dimerów, których strukturę
dimeryczną przedstawiono na rysunku.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
6.1 (0–1)
Zidentyfikuj metal tworzący opisany chlorek i narysuj wzór elektronowy
monomerycznej cząsteczki tego związku. Zaznacz kreskami pary elektronowe
wiązań chemicznych oraz wolne pary elektronowe.
6.2 (0–1)
Wyjaśnij, dlaczego monomery opisanego związku w fazie gazowej dimeryzują.
Odwołaj się do budowy elektronowej cząsteczki monomeru.
Uczeń otrzymał polecenie przeprowadzenia doświadczenia, w którym zachodziła reakcja redoks.
Jako utleniacza uczeń mógł użyć manganianu(VII) potasu lub dichromianu(VI) sodu. Zgodnie z instrukcją nauczyciela reduktorem w doświadczeniu miał być roztwór siarczanu(IV) sodu, a reakcja miała zostać przeprowadzona w środowisku kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 0,1 mol · dm−3. Poniższe zdjęcia przedstawiają początkową (zdjęcie 1) i końcową (zdjęcie 2) fazę doświadczenia.
6.1. (0–1)
Nauczyciel stwierdził, że doświadczenie zostało przeprowadzone niepoprawnie.
Wyjaśnij, na czym polegał błąd ucznia.
Wyjaśnienie:
6.2. (0–1)
Napisz w formie jonowej równanie reakcji, którą przeprowadził uczeń.
Hydroliza substancji A w środowisku kwasowym przebiega zgodnie ze schematem:
A H+ / H2O B + C
Wykonano doświadczenie, podczas którego badano szybkość tej reakcji. Przygotowano wodny roztwór substancji A o stężeniu 0,10 mol∙dm–3, który zakwaszono kwasem solnym, i utrzymywano temperaturę roztworu równą 25 °C. Co 30 minut mierzono stężenie substancji A w tym roztworze. Wyniki pomiarów przedstawiono na poniższym wykresie.
Na podstawie: P.W. Atkins, Chemia fizyczna, Warszawa 2007.
Oblicz łączne stężenie molowe substancji B i substancji C w chwili t = 255 min opisanego doświadczenia.
