Prolaktyna, wydzielana przez gruczołową część przysadki mózgowej, jest jednołańcuchowym
polipeptydem złożonym ze 199 aminokwasów, powstającym w wyniku odcięcia peptydu
sygnałowego liczącego 28 aminokwasów.
Na poniższym schemacie przedstawiono strukturę przestrzenną cząsteczki dojrzałej ludzkiej
prolaktyny.
Na podstawie: S.J. Konturek, Fizjologia człowieka, Wrocław 2013;
Protein Data Bank, https://www.rcsb.org/structure/1RW5.
1.1. (0–1)
Określ dominującą strukturę II-rzędową w cząsteczce dojrzałej ludzkiej prolaktyny.
1.2. (0–1)
Na podstawie przedstawionych informacji określ najwyższą rzędowość struktury białka
– prolaktyny. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do cech budowy tego białka.
1.3. (0–1)
Podaj całkowitą liczbę kodonów w mRNA stanowiącym matrycę podczas syntezy
prolaktyny.
Jedną z najważniejszych ostoi ptaków wodno-błotnych w centralnej Polsce jest Dolina Nidy.
Zachowano tam tradycyjną gospodarkę łąkarską – zaprzestano nawożenia nawozami
mineralnymi, opóźniono terminy koszenia i wprowadzono także kontrolowany wypas bydła.
Na podstawie: natura2000.gdos.gov.pl
Wyjaśnij, dlaczego zaniechanie wypasu i koszenia łąk zagraża populacji ptaków
wodno-błotnych.
Pachnica dębowa (Osmoderma eremita) to gatunek dużego chrząszcza, którego naturalnym
siedliskiem są dziuple starych drzew liściastych rosnących na nasłonecznionych stanowiskach
w wiekowych starodrzewach, np. w Puszczy Białowieskiej. W szczelinach drzew rozwijają się
mało ruchliwe larwy. Odżywiają się one gromadzącym się w dziuplach próchnem czyli
drewnem na wpół rozłożonym przez grzyby. Trawienie tego próchna umożliwiają larwom
mikroorganizmy występujące w ich przewodach pokarmowych. Rozwój larw trwa około 3 lat,
po czym następuje przepoczwarzenie.
Obecnie podstawowym siedliskiem pachnicy dębowej są wieloletnie, przydrożne drzewa,
wiekowe parki i sady oraz zadrzewienia starych cmentarzy. Pachnica dębowa jest objęta ścisłą
ochroną gatunkową. Została również wpisana do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt, gdzie
nadano jej status gatunku wysokiego ryzyka, narażonego na wyginięcie.
Jeszcze w roku 1992 pachnica była znana w Polsce tylko z kilku rozproszonych stanowisk.
Jednak ze względu na rosnące zainteresowanie ekologią gatunku w ostatnich latach odkryto
wiele nowych miejsc występowania pachnicy, ale dane są w dalszym ciągu niekompletne.
Na poniższej mapie Polski przedstawiono rozmieszczenie stanowisk pachnicy dębowej
odkrytych do roku 2009. Białe punkty oznaczają stanowiska odnotowane przed 1995 rokiem,
czarne punkty – stanowiska z roku 1995 i późniejsze.
Na podstawie:
A. Oleksa (red.), Ochrona pachnicy w Polsce. Propozycja programu działań, Fundacja EkoRozwoju, Wrocław 2012; A. Oleksa, Conservation and ecology of the hermit beetle Osmoderma eremita s.l. in Poland, Lüneburg 2009
21.1. (0–1)
Na podstawie tekstu i własnej wiedzy wpisz do tabeli nazwy odpowiednich taksonów
określających przynależność systematyczną pachnicy dębowej.
Typ
Gromada
Rząd
chrząszcze
Rodzaj
Gatunek
21.2. (0–1)
Wyjaśnij, dlaczego pachnica występuje obecnie w Polsce głównie na siedliskach
zastępczych, np. w przydrożnych drzewach.
21.3. (0–1)
Podaj nazwę zależności między:
pachnicą a mikroorganizmami w jej przewodzie pokarmowym:
pachnicą a starymi drzewami, w dziuplach których bytują jej larwy:
21.4. (0–1)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące rozmieszczenia pachnicy w Polsce są
prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Przed rokiem 1992 pachnica nie występowała na terenie Polski.
P
F
2.
W latach 1995–2009 pachnica rozprzestrzeniła się po całej Polsce i przestała być gatunkiem rzadkim.
P
F
3.
Niewielka liczba odnotowanych stanowisk pachnicy na Pomorzu Zachodnim może być wynikiem niekompletnej inwentaryzacji gatunku.
Przeprowadzono eksperyment na dziko żyjącej populacji niewielkich ryb – gupików.
Ze zbiornika, w którym presja drapieżników była wysoka, a ryby żywiące się gupikami
preferowały duże, dorosłe osobniki, przeniesiono kilkadziesiąt par dorosłych gupików
do zbiornika, w którym drapieżniki polowały mniej intensywnie i wybierały głównie młode
osobniki oraz dorosłe gupiki o niewielkich rozmiarach ciała.
Po 11 latach (18 pokoleniach gupików) porównano średnią masę ciała dorosłych samic
i samców w tej populacji gupików z gupikami pochodzącymi z populacji wyjściowej.
Wyniki eksperymentu przedstawiono na wykresie.
Na podstawie: E.P. Solomon, L.R. Berg, D.W. Martin, Biologia, Warszawa 2014.
Oceń, czy opisany eksperyment może dostarczyć odpowiedzi na poniższe pytania
badawcze. Zaznacz T (tak), jeśli eksperyment może dostarczyć takiej odpowiedzi,
albo N (nie) – jeśli tak nie jest.
1.
Czy działanie doboru jest możliwe do zaobserwowania we współcześnie żyjącej populacji?
T
N
2.
Czy zróżnicowana presja drapieżnika wpływa na średnią wielkość osobników w populacji gupików?
T
N
3.
Czy dymorfizm płciowy gupików jest wynikiem presji drapieżnika?
Rozwój metod analizy chromosomów umożliwił rutynowe badanie kariotypów w celu wykrycia
występujących w nich nieprawidłowości. Opracowano technikę, dzięki której w krótkim czasie,
stosując fitohemaglutyninę stymulującą podziały komórkowe, można otrzymać z krwi
obwodowej noworodka dużą liczbę komórek (np. limfocyty T). Po odpowiednim przygotowaniu
w tych komórkach można łatwo rozróżnić i policzyć pod mikroskopem chromosomy. Aby móc
je obserwować, stosowana jest najpierw kolchicyna, hamująca podziały komórkowe w stadium
metafazy mitozy, a następnie indukuje się pęcznienie komórek, aby ułatwić rozdzielenie się
chromosomów.
Na rysunku przedstawiono metodę analizy chromosomów z krwi obwodowej.
Na podstawie: www.invicta.pl
16.1. (0–1)
Wyjaśnij, dlaczego do opisanego badania wybrano z ludzkiej krwi limfocyty, a nie
– erytrocyty. W odpowiedzi uwzględnij budowę obu rodzajów komórek.
16.2. (0–1)
Wyjaśnij, dlaczego użycie kolchicyny i roztworu soli bez wcześniejszego zastosowania
fitohemaglutyniny byłoby niewystarczające do obserwacji chromosomów.
16.3. (0–1)
Uzasadnij, że w przedstawionym badaniu nie można umieścić limfocytów w wodzie
destylowanej, ale należy umieścić je w odpowiednim roztworze soli.
Owce to przeżuwacze o wielokomorowym żołądku, w którym bytują symbiotyczne
pierwotniaki. Przeprowadzono doświadczenie, w którym określono średni przyrost dziennej
masy ciała w dwóch grupach jagniąt owcy:
Grupa 1. – jagnięta mające w żwaczu symbiotyczne pierwotniaki,
Grupa 2. – jagnięta, które pozbawiono symbiotycznych pierwotniaków.
Wyniki badań przedstawiono w tabeli.
Liczba jagniąt
Liczba dni doświadczenia
Średni dzienny przyrost masy ciała [kg]
Grupa 1.
15
84
0,56
Grupa 2.
15
84
0,42
Na podstawie: Z. Ewy, Zarys fizjologii zwierząt, Warszawa 1987.
11.1. (0–2)
Spośród A–E wybierz i zapisz literę oznaczającą jeden poprawnie sformułowany
problem badawczy przedstawionego doświadczenia i literę oznaczającą jedną hipotezę
potwierdzoną wynikami tego doświadczenia.
Czy obecność symbiotycznych pierwotniaków w żwaczu dorosłej owcy ma wpływ na średni dzienny przyrost masy?
Wpływ symbiotycznych pierwotniaków na wydajność trawienia i wchłaniania substancji odżywczych u jagniąt owcy.
Obecność symbiotycznych pierwotniaków w żołądkach jagniąt owcy zwiększa dzienny przyrost ich masy ciała.
Czy symbiotyczne pierwotniaki przyspieszają średni przyrost dziennej masy ciała jagniąt owcy?
Czy obecność symbiotycznych pierwotniaków w żwaczu jagniąt owcy zwiększa średni dzienny przyrost ich masy ciała?
Problem badawczy:
Hipoteza:
11.2. (0–1)
Określ, która z grup doświadczalnych – 1. czy 2. – stanowiła próbę kontrolną w tym
doświadczeniu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przebiegu doświadczenia.
11.3. (0–1)
Określ, jaką funkcję w trawieniu pokarmu pełnią pierwotniaki znajdujące się w żwaczu
owiec.
Jętki należą do owadów związanych ze środowiskiem wodnym. Osobniki dorosłe żyją zaledwie
kilka dni i giną zaraz po kopulacji i złożeniu jaj. Mają ciało pokryte cienkim, chitynowym
oskórkiem. Odwłok jest zakończony długimi wyrostkami. Na głowie znajdują się duże oczy
złożone i para krótkich, wieloczłonowych czułków. Aparat gębowy jest silnie uwsteczniony,
gdyż postaci dorosłe nie pobierają pokarmu.
Jaja składane są do wody, gdzie rozwijają się larwy. Mają one bardzo dobrze rozwinięty
gryzący aparat gębowy i zasiedlają najczęściej dno koryta rzeki, odżywiając się zgromadzoną
tam martwą materią organiczną. Dorastająca larwa linieje od 15 do 30 razy. W wyniku
przedostatniego linienia powstaje uskrzydlone subimago. Jego jelito nie zawiera już treści
pokarmowej, ale gaz ułatwiający wypłynięcie na powierzchnię wody i jej opuszczenie. W ciągu
24 godzin owad linieje po raz ostatni, przechodząc w postać dojrzałą.
Dawniej jętki występowały powszechnie w rzekach Europy. Obecnie albo wyginęły, albo
znajdują się na listach gatunków zagrożonych wyginięciem. Jętki są bardzo wrażliwe
na zanieczyszczenia wody i inne zmiany jej parametrów fizykochemicznych.
Poniższy rysunek przedstawia osobnika dorosłego i larwę bez zachowania skali.
Na podstawie: Z. Strzelecki, Kolekcja Przyrodnicza Pracowni Dydaktyki UMK w Toruniu, http://www.mp.umk.pl;
http://www.wigry.org.pl
10.1. (0–1)
Na podstawie tekstu i rysunku podaj dwie cechy budowy morfologicznej jętek, które
występują wyłącznie u owadów.
10.2. (0–1)
Określ typ przeobrażenia występującego u jętki. Odpowiedź uzasadnij.
Typ przeobrażenia:
Uzasadnienie:
10.3. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Narządem analogicznym do wypełnionego powietrzem przewodu pokarmowego jętki jest
rezonator płaza.
pęcherz pławny ryby.
pęcherz moczowy ssaka.
zestaw worków powietrznych ptaka.
10.4. (0–1)
Określ, czy larwy jętek mogą służyć jako bioindykatory czystości wód. Odpowiedź
uzasadnij, odnosząc się do zakresu tolerancji larw jętek na zanieczyszczenia
środowiska.
Na schemacie przedstawiono cykl rozwojowy glisty ludzkiej. W Polsce glistnica jest chorobą
coraz rzadszą, ale ciągle częstą w krajach tropikalnych, m.in. ze względu na nawożenie upraw
ludzkimi odchodami.
http://www.medycynatropikalna.pl
9.1. (0–1)
Na podstawie schematu oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące glisty ludzkiej są
prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Glista ludzka jest organizmem rozdzielnopłciowym o wyraźnym dymorfizmie płciowym.
P
F
2.
Glista ludzka jest pasożytem jednodomowym, ponieważ ma jednego żywiciela, którym jest człowiek.
P
F
3.
Do rozwoju larw inwazyjnych dochodzi jeszcze zanim jaja opuszczą jelito człowieka.
P
F
9.2. (0–1)
Z podanych poniżej przykładów ludzkich zachowań wybierz i zaznacz dwa stanowiące
czynniki ryzyka zarażenia się glistą ludzką.
Wkładanie do ust różnych przedmiotów przez małe dzieci.
Zjedzenie niemytych surowych warzyw.
Zjedzenie przeterminowanej konserwy mięsnej lub nieświeżej wędliny.
Spożywanie mięsa wieprzowego lub dziczyzny niezbadanych przez weterynarza.
Połknięcie wody podczas pływania w zanieczyszczonym zbiorniku wodnym.
Przeprowadzono doświadczenie w celu zbadania wpływu kierunkowego oświetlenia
na wzrost wydłużeniowy siewek pieprzycy siewnej (Lepidium sativum), potocznie nazywanej
rzeżuchą.
W płaskim naczyniu, na wilgotnym podłożu, umieszczono kiełkujące nasiona rzeżuchy
i oświetlono je kierunkowo, ustawiając włączoną lampę z jednej strony naczynia. Siewki
systematycznie podlewano. Po sześciu dniach stwierdzono, że łodygi siewek wydłużyły się
o średnio 4 cm i wszystkie były wygięte w stronę źródła światła (lampy).
8.1. (0–1)
Zaplanuj i opisz próbę kontrolną do powyższego doświadczenia, uwzględniając badany
czynnik oraz warunki doświadczenia.
8.2. (0–1)
Podaj nazwę fitohormonu, który bierze udział w reakcjach fototropicznych siewek,
oraz wyjaśnij, w jaki sposób warunkuje on kierunkowy wzrost ich łodyg w stronę źródła
światła.
Słonecznik bulwiasty – topinambur (Helianthus tuberosus L.) – to roślina pochodząca
z Ameryki Północnej uprawiana na różnych kontynentach jako roślina jadalna, pastewna
i ozdobna. Poza cienkimi korzeniami wytwarza rozłogi podziemne. Na ich końcach powstają
podziemne bulwy, w których magazynowane są asymilaty. Bulwy zawierają inulinę składającą
się z około 35 cząsteczek fruktozy. Inulina nie jest trawiona przez ludzi, w związku z czym
bulwy mają niewielką wartość odżywczą.
Na wykresie przedstawiono zmiany suchej masy różnych organów topinambura (korzeni,
łodyg i liści) podczas jego wzrostu. Krzywe ilustrujące zmiany masy łodyg nadziemnych i bulw
oznaczono literami A i B. Pomiary wykonywano w ciągu 33 tygodni, licząc od wysadzenia
rośliny aż do momentu zakończenia formowania się nowych bulw.
Na podstawie: J. Kopcewicz, S. Lewak, Fizjologia roślin, Warszawa 2002;
L.L.D. Incoll, T.F. Neales, The stem as a temporary sink before tuberization in Helianthus tuberosus,
„Journal of Experimental Botany” 21(2),1970.
7.1. (0–1)
Podaj, która z krzywych – A czy B – przedstawia zmiany masy bulw, a która – zmiany
masy łodyg nadziemnych. Odpowiedź uzasadnij, uwzględniając funkcje tych struktur.
Zmiany masy bulw:
Zmiany masy łodyg nadziemnych:
Uzasadnienie:
7.2. (0–1)
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały one informacje prawdziwe. Podkreśl
w każdym nawiasie właściwe określenie.
Formą transportową produktów asymilacji z liści do bulw topinambura jest (glukoza / sacharoza). W transporcie związków magazynowanych w bulwach topinambura
główną rolę odgrywa (floem / ksylem). Inulina będąca głównym związkiem przechowywanym
w bulwach jest (dwucukrem / wielocukrem).
7.3. (0–1)
Uzasadnij, że bulwy topinambura mogą być zalecane do zastosowania w diecie osób
chorych na cukrzycę.
W tabeli przedstawiono wyniki badania dotyczącego zagęszczenia i wielkości aparatów
szparkowych występujących na liściach trzech gatunków roślin.
Gatunek rośliny
Aparaty szparkowe
liczba [na 1 cm2]
wymiary [μm]
odległość między aparatami [mm]
kukurydza zwyczajna
7 000
19 × 5
0,14
pomidor
13 000
13 × 6
0,10
pszenica
1 000–2 000
38 × 7
0,30
Na podstawie: Botanika, pod red. B. Polakowskiego, Warszawa 1991.
5.1. (0–1)
Które zdanie, na podstawie przedstawionych wyników badań, stanowi prawidłowo
sformułowany wniosek? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Najmniejsze aparaty szparkowe występują w liściach kukurydzy zwyczajnej.
Największa odległość między aparatami szparkowymi występuje u pszenicy.
Na liściach pomidora występuje znacznie większe zagęszczenie aparatów szparkowych niż na liściach pszenicy i kukurydzy.
Liczba aparatów, ich wielkość oraz odległość między nimi zależą od gatunku badanej rośliny.
5.2. (0–1)
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały one informacje prawdziwe. W każdym
nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Zmiany potencjału wody w komórkach szparkowych są bezpośrednią przyczyną otwierania
i zamykania aparatu szparkowego. Aktywny transport jonów K+ do komórek szparkowych
powoduje (wzrost / spadek) potencjału wody w tych komórkach. Wówczas komórki szparkowe
(pobierają / tracą) wodę i w efekcie następuje wzrost ich turgoru. W tej sytuacji szparka
(otwiera się / zamyka się).
5.3. (0–1)
Wykaż, że lokalizacja aparatów szparkowych głównie po spodniej stronie liścia jest
adaptacją roślin do lądowego trybu życia.
Skonstruowano sztucznego bakteriofaga, łącząc osłonkę białkową (kapsyd) bakteriofaga A
i DNA bakteriofaga B.
Tak skonstruowanym bakteriofagiem zainfekowano komórki pewnych bakterii. Bakteriofagi
uległy namnożeniu w komórkach bakterii, a następnie opuściły je poprzez zniszczenie komórki
i zainfekowały następne bakterie.
Na podstawie: Wang i wsp., Bacteriophage T4 self-assembly: in vitro reconstitution of recombinant gp2 into infectious phage,
„Journal of Bacteriology” 182(3), 2000.
4.1. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.
Bakteriofag namnożony w komórkach bakteryjnych po infekcji tych komórek sztucznym
bakteriofagiem będzie się składał z
A.
osłonki białkowej bakteriofaga A
oraz
1.
DNA bakteriofaga A.
B.
osłonki białkowej bakteriofaga B
2.
DNA bakteriofaga B.
4.2. (0–1)
Określ, czy sztuczny bakteriofag, którym zainfekowano bakterie, przechodził w tych
komórkach cykl lityczny, czy – cykl lizogeniczny. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się
do charakterystycznych cech tego cyklu.
Na poniższym rysunku przedstawiono jeden z etapów translacji. Literami: E, P i A zaznaczono
trzy miejsca funkcyjne rybosomu.
https://pl.khanacademy.org
2.1. (0–1)
Podaj nazwę aminokwasu oznaczonego na rysunku literą X.
Nazwa aminokwasu:
2.2. (0–1)
Oceń czy poniższe stwierdzenia dotyczące rybosomów w komórkach eukariotycznych
są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Funkcjonalny rybosom w komórce eukariotycznej składa się z dwóch podjednostek: małej i dużej, które są zbudowane z białek i rRNA.
P
F
2.
Wszystkie rybosomy w komórce eukariotycznej są jednakowej wielkości i pełnią te same funkcje.
P
F
3.
W komórkach eukariotycznych białka produkowane na eksport powstają na rybosomach związanych z siateczką śródplazmatyczną.
P
F
2.3. (0–2)
Do funkcji rybosomu 1.–4., pełnionych podczas translacji przez poszczególne miejsca
funkcyjne rybosomu, przyporządkuj ze schematu ich odpowiednie oznaczenia wybrane
spośród: E, P lub A.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały one prawdziwe informacje dotyczące
translacji. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.
Do połączenia podjednostek rybosomu dochodzi tylko w przypadku przyłączenia do (małej / dużej) podjednostki odpowiedniego rodzaju kwasu nukleinowego – (tRNA / końca 3ʹ mRNA / końca 5ʹ mRNA). Zachodzi wtedy proces (inicjacji / elongacji / terminacji) translacji.
Jądro komórkowe zawiera materiał genetyczny w postaci DNA. W jądrze komórkowym
zachodzą intensywne procesy anaboliczne.
1.1. (0–1)
Zaznacz strukturę komórkową, w której skład wchodzą substancje wytwarzane
wewnątrz jądra komórkowego.
gładka siateczka śródplazmatyczna
rybosom
aparat Golgiego
lizosom
1.2. (0–1)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące komórek eukariotycznych są prawdziwe.
Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Komórki mogą mieć jedno jądro komórkowe, wiele jąder albo mogą być bezjądrowe.
P
F
2.
U niektórych organizmów w jednej komórce mogą występować jądra mające różną informację genetyczną.
P
F
3.
Istnieją komórki, które prawidłowo funkcjonują i dzielą się, pomimo że nie mają jądra komórkowego.
Gazy powszechnie występujące, ale nadmiernie emitowane w wyniku działalności ludzkiej,
takie jak CO2 czy metan, są przyczyną efektu cieplarnianego, którego konsekwencją może być globalne ocieplenie klimatu. W minionym stuleciu wraz ze zwiększaniem się stężenia
dwutlenku węgla wzrosła o 0,4–0,7°C globalna temperatura. Podwojenie stężenia
atmosferycznego CO2 w stosunku do obecnego poziomu może doprowadzić do dalszego
ocieplenia o ok. 3,5°C.
Na podstawie: A. Mackenzie, A.S. Ball, S.R. Virdee, Ekologia. Krótkie wykłady, Warszawa 2009.
a)
Wykaż, że można zmniejszyć ilość dwutlenku węgla w atmosferze poprzez następujące działania:
zmianę źródeł energii wykorzystywanych przez człowieka
zalesianie nieużytków.
b)
Podaj przykład możliwych niekorzystnych zmian środowiska na Ziemi, jeżeli dojdzie do dalszego ocieplania się klimatu.
Mszyce są owadami, które wysysają sok z łyka roślin. Te soki zawierają dużo wody i cukrów,
a mało innych substancji odżywczych. Dlatego mszyce wydalają nadmiar wody z cukrami
(tzw. spadź), które są chętnie spijane przez mrówki. Mrówki te zapewniają mszycom ochronę
przed ich naturalnymi wrogami – biedronkami.
Ze względu na możliwość wykorzystania biedronki do walki z mszycami sprowadzono do Europy
biedronkę azjatycką, która zjada więcej mszyc niż nasza rodzima biedronka siedmiokropka.
Biedronka azjatycka żywi się nie tylko mszycami, lecz także larwami innych biedronek.
Na podstawie tekstu określ, czy dla zachowania różnorodności biologicznej korzystne jest wykorzystywanie do walki biologicznej organizmów sprowadzonych z innego ekosystemu lub obszaru geograficznego. Odpowiedź uzasadnij.
Mszyce są owadami, które wysysają sok z łyka roślin. Te soki zawierają dużo wody i cukrów,
a mało innych substancji odżywczych. Dlatego mszyce wydalają nadmiar wody z cukrami
(tzw. spadź), które są chętnie spijane przez mrówki. Mrówki te zapewniają mszycom ochronę
przed ich naturalnymi wrogami – biedronkami.
Ze względu na możliwość wykorzystania biedronki do walki z mszycami sprowadzono do Europy
biedronkę azjatycką, która zjada więcej mszyc niż nasza rodzima biedronka siedmiokropka.
Biedronka azjatycka żywi się nie tylko mszycami, lecz także larwami innych biedronek.
Na podstawie tekstu zapisz złożony z czterech elementów łańcuch pokarmowy.
Mszyce są owadami, które wysysają sok z łyka roślin. Te soki zawierają dużo wody i cukrów,
a mało innych substancji odżywczych. Dlatego mszyce wydalają nadmiar wody z cukrami
(tzw. spadź), które są chętnie spijane przez mrówki. Mrówki te zapewniają mszycom ochronę
przed ich naturalnymi wrogami – biedronkami.
Ze względu na możliwość wykorzystania biedronki do walki z mszycami sprowadzono do Europy
biedronkę azjatycką, która zjada więcej mszyc niż nasza rodzima biedronka siedmiokropka.
Biedronka azjatycka żywi się nie tylko mszycami, lecz także larwami innych biedronek.
Na podstawie przedstawionych informacji określ i wpisz w tabelę nazwy trzech różnych
antagonistycznych zależności międzygatunkowych oraz podaj przykłady tych zależności.
Zawartość jodu w pokarmach roślinnych zależy od ilości tego pierwiastka w ziemi uprawnej.
Na terenach ubogich w jod jego ilość w przeliczeniu na suchą masę roślinną wynosi 10 μg/kg,
podczas gdy na glebach zasobnych w jod – 1 mg/kg.
Produktami spożywczymi o dużej zawartości jodu są np. ryby morskie, owoce morza, glony morskie
i rośliny rosnące na glebach o dużej zawartości jodu. Tereny oddalone od wybrzeży, np. górzyste
tereny Szwajcarii, są bardzo ubogie w jod. U mieszkańców tych okolic obserwowano masowe
występowanie tzw. wola. Od 1922 roku, kiedy rząd szwajcarski postanowił do soli produkowanej
w swoim kraju dodawać jod, liczba osób, u których występowało wole, znacznie się obniżyła.
Na podstawie: M. Gietka-Czernel, Profilaktyka niedoboru jodu, „Postępy Nauk Medycznych”, t. XXVIII, nr 12/2015.
Wyjaśnij, dlaczego po wprowadzeniu soli jodowanej w Szwajcarii znacznie zmniejszyła się liczba ludzi, u których występowało wole. W odpowiedzi uwzględnij rolę jodu w organizmie
człowieka.
