Oto lista zadań maturalnych z danego działu biologii. Aby skorzystać z dodatkowych opcji, uniknąć duplikatów zadań lub wybrać zadania z pozostałych działów kliknij poniżej.
Na poniższym rysunku przedstawiono budowę fragmentu szkieletu człowieka.
Na podstawie: NATOM Collection, Callimedia 2012.
10.1. (0–1)
Uzupełnij tabelę – spośród kości szkieletu człowieka oznaczonych 1.–6. wybierz i zapisz numery tych dwóch, które wchodzą w skład obręczy barkowej, oraz podaj nazwy tych kości.
Nr z ilustracji
Nazwa
10.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.
Na rysunku literą X oznaczono
A.
ścięgno,
które
1.
jest przedłużeniem mięśnia i stanowi jego przyczep do kości.
Na poniższym rysunku przedstawiono budowę fragmentu szkieletu człowieka.
Na podstawie: NATOM Collection, Callimedia 2012.
10.1. (0–1)
Uzupełnij tabelę – spośród kości szkieletu człowieka oznaczonych 1.–6. wybierz i zapisz numery tych dwóch, które wchodzą w skład obręczy barkowej, oraz podaj nazwy tych kości.
Nr z ilustracji
Nazwa
10.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.
Na rysunku literą X oznaczono
A.
ścięgno,
które
1.
jest przedłużeniem mięśnia i stanowi jego przyczep do kości.
Na poniższej ilustracji przedstawiono schematyczny przekrój przez staw kolanowy człowieka
oraz mikrofotografie czterech tkanek łącznych (A–D).
Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.
Na podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.
9.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – dla każdej tkanki łącznej oznaczonej na przekroju stawu
kolanowego (1.–4.) podaj jej nazwę oraz dopasuj właściwą mikrofotografię (A–D).
Wpisz nazwy oraz litery w odpowiednie komórki tabeli.
Nr na schemacie
Nazwa tkanki łącznej
Mikrofotografia
1.
2.
3.
4.
9.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Staw kolanowy to
A.
staw prosty,
ponieważ
1.
umożliwia ruch w jednej osi.
2.
umożliwia ruch w kilku osiach.
B.
staw złożony,
3.
stanowi połączenie więcej niż dwóch kości.
9.3. (0–1)
Przedstaw rolę mazi stawowej w czasie ruchu stawu.
Na poniższej ilustracji przedstawiono schematyczny przekrój przez staw kolanowy człowieka
oraz mikrofotografie czterech tkanek łącznych (A–D).
Uwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.
Na podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.
9.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę – dla każdej tkanki łącznej oznaczonej na przekroju stawu
kolanowego (1.–4.) podaj jej nazwę oraz dopasuj właściwą mikrofotografię (A–D).
Wpisz nazwy oraz litery w odpowiednie komórki tabeli.
Nr na schemacie
Nazwa tkanki łącznej
Mikrofotografia
1.
2.
3.
4.
9.2. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Staw kolanowy to
A.
staw prosty,
ponieważ
1.
umożliwia ruch w jednej osi.
2.
umożliwia ruch w kilku osiach.
B.
staw złożony,
3.
stanowi połączenie więcej niż dwóch kości.
9.3. (0–1)
Przedstaw rolę mazi stawowej w czasie ruchu stawu.
Skurcz mięśnia jest wywołany impulsem nerwowym docierającym do włókna mięśniowego
za pośrednictwem neuronów ruchowych. Rozgałęzione aksony tych neuronów tworzą
z włóknami mięśniowymi synapsy nerwowo-mięśniowe. Wzbudzenie włókna mięśniowego
i pojawienie się w nim potencjału czynnościowego powodują uwolnienie z siateczki
sarkoplazmatycznej do cytozolu jonów Ca2+, które są niezbędne do rozpoczęcia skurczu.
Utrzymanie wysokiego stężenia jonów wapnia wewnątrz miofibryli wymaga stałego dopływu
impulsów nerwowych. Brak impulsu jest przyczyną szybkiego obniżenia stężenia jonów Ca2+
w sarkoplazmie do stanu spoczynkowego. Skutkuje to odłączeniem jonów Ca2+ od troponiny,
a filament aktynowy w kompleksie z innymi białkami wchodzi w fazę spoczynkową.
Na rysunku przedstawiono filament aktynowy w kompleksie z troponiną i tropomiozyną
w dwóch stanach: spoczynkowym (rysunek A) oraz pobudzonym (rysunek B).
15.1. (0–1)
Podaj funkcję tropomiozyny pełnioną podczas spoczynku mięśnia.
15.2. (0–1)
Wyjaśnij, w jaki sposób uwolnienie jonów Ca2+ do cytozolu włókna mięśniowego
prowadzi do jego skurczu. W odpowiedzi uwzględnij oddziaływanie filamentów
aktynowych i miozynowych.
15.3. (0–1)
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały proces skurczu
mięśnia. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Siła skurczu mięśnia zależy od liczby aktywowanych neuronów (czuciowych / ruchowych),
od wielkości ich jednostek motorycznych oraz od częstotliwości stymulacji włókna
mięśniowego. Na skutek sumowania kolejnych skurczów siła skurczu tężcowego
(wzrasta / maleje) w stosunku do siły skurczu pojedynczego.
Skurcz mięśnia jest wywołany impulsem nerwowym docierającym do włókna mięśniowego
za pośrednictwem neuronów ruchowych. Rozgałęzione aksony tych neuronów tworzą
z włóknami mięśniowymi synapsy nerwowo-mięśniowe. Wzbudzenie włókna mięśniowego
i pojawienie się w nim potencjału czynnościowego powodują uwolnienie z siateczki
sarkoplazmatycznej do cytozolu jonów Ca2+, które są niezbędne do rozpoczęcia skurczu.
Utrzymanie wysokiego stężenia jonów wapnia wewnątrz miofibryli wymaga stałego dopływu
impulsów nerwowych. Brak impulsu jest przyczyną szybkiego obniżenia stężenia jonów Ca2+
w sarkoplazmie do stanu spoczynkowego. Skutkuje to odłączeniem jonów Ca2+ od troponiny,
a filament aktynowy w kompleksie z innymi białkami wchodzi w fazę spoczynkową.
Na rysunku przedstawiono filament aktynowy w kompleksie z troponiną i tropomiozyną
w dwóch stanach: spoczynkowym (rysunek A) oraz pobudzonym (rysunek B).
15.1. (0–1)
Podaj funkcję tropomiozyny pełnioną podczas spoczynku mięśnia.
15.2. (0–1)
Wyjaśnij, w jaki sposób uwolnienie jonów Ca2+ do cytozolu włókna mięśniowego
prowadzi do jego skurczu. W odpowiedzi uwzględnij oddziaływanie filamentów
aktynowych i miozynowych.
15.3. (0–1)
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały proces skurczu
mięśnia. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Siła skurczu mięśnia zależy od liczby aktywowanych neuronów (czuciowych / ruchowych),
od wielkości ich jednostek motorycznych oraz od częstotliwości stymulacji włókna
mięśniowego. Na skutek sumowania kolejnych skurczów siła skurczu tężcowego
(wzrasta / maleje) w stosunku do siły skurczu pojedynczego.
Anatomicznie mięśnie podzielić można ze względu na ich kształt na płaskie, wrzecionowate i okrężne. Często występują one w parach, w których każdy z mięśni odpowiedzialny jest za ruch przeciwstawny do partnera. Mięśnie takie określamy mianem antagonistycznych. W zależności od wykonywanej czynności mięśnie antagonistyczne podzielić możemy na szereg rodzajów, np. zginacze i prostowniki, przywodziciele i odwodziciele.
Na poniższym schemacie przedstawiono budowę szkieletu kończyny górnej wraz z położeniem dwóch głównych mięśni ramienia.
20.1. (0–1)
Podaj nazwę kości oznaczonej na powyższym schemacie literą "A".
20.2. (0–1)
Przedstaw znaczenie antagonizmu mięśni dwu- i trójgłowego ramienia dla funkcji stawu łokciowego.
20.3. (0–1)
Wyjaśnij, dlaczego mięśnie szkieletowe człowieka posiadają przyczepy umiejscowione zazwyczaj na co najmniej dwóch różnych kościach, nie zaś w obrębie tej samej kości. W odpowiedzi uwzględnij funkcje mięśni szkieletowych.
Mioglobina jest białkiem występującym w mięśniach kręgowców. U ssaków nurkujących służy
jako magazyn tlenu: pozwala na pracę mięśni w warunkach chwilowego niedotlenienia całego
organizmu. Natomiast obecność mioglobiny w mięśniach pozostałych ssaków przede
wszystkim wpływa na efektywność dyfuzji tlenu z krwi do mięśni.
Na poniższym wykresie przedstawiono powinowactwo mioglobiny do tlenu oraz powinowactwo
hemoglobiny do tlenu w pięciu różnych pH.
Na podstawie: R.G. Garrett, C.M. Grisham, Biochemistry, University of Virginia 2010, s. 474;
J.M. Berg, J.L. Tymoczko, L. Stryer, Biochemia, Warszawa 2009, s. 183–193.
10.1. (0–1)
Określ, jaki wpływ na dyfuzję tlenu z krwi do włókien mięśniowych ma mioglobina
występująca w cytozolu tych komórek. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do danych
przedstawionych na wykresie.
10.2. (0–1)
Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało ono procesy
wymiany gazowej zachodzące w płucach człowieka. W każdym nawiasie podkreśl
właściwe określenie.
Podczas wymiany gazowej w płucach człowieka dyfuzja CO2 z krwi do pęcherzyków płucnych
jest przyczyną (wzrostu / spadku) pH krwi, a dzięki temu następuje (wzrost / spadek)
powinowactwa hemoglobiny do tlenu.
10.3. (0–1)
Uzupełnij poniższy schemat tak, aby poprawnie ilustrował drogę tlenu z powietrza
pęcherzykowego, aż do jego wykorzystania w procesie tlenowego oddychania
wewnątrzkomórkowego. Wpisz we właściwe miejsca wymienione poniżej nazwy.
W organizmie człowieka kości chronią ważne narządy wewnętrzne, umożliwiają ruch i pełnią
funkcję podporową. U noworodków występuje ok. 270 kości, ale u osób dorosłych jest ich już
tylko 206. Najdłuższą kością w ciele człowieka jest kość udowa. Z kolei najmniejsze kości
to kosteczki słuchowe, a wśród nich najmniejszą jest strzemiączko. Są to jedyne kości, które
nie zmieniają swojego rozmiaru przez całe życie człowieka.
Na podstawie: K. Kornicka, Zaskakujące życie kości, „Wiedza i Życie” 8, 2018.
15.1. (0–1)
Określ funkcję strzemiączka i podaj nazwy pozostałych kosteczek słuchowych.
Funkcja strzemiączka:
Nazwy pozostałych kosteczek słuchowych:
15.2. (0–1)
Określ przyczynę różnicy w liczbie kości między noworodkiem a osobą dorosłą.
15.3. (0–1)
Podaj jedną funkcję kości długich człowieka, inną niż wymienione w tekście.
15.4. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Występowanie tkanki kostnej jest charakterystyczne dla wszystkich
Na rysunku przedstawiono budowę kręgosłupa człowieka w dwóch różnych fazach
rozwojowych. Cyframi I–V oznaczono poszczególne odcinki kręgosłupa. Uwaga: Nie zachowano proporcji wielkości struktur.
Na podstawie: J. Chlebińska, Anatomia i fizjologia człowieka, Warszawa 1986.
12.1. (0–1)
Określ, który z rysunków – A czy B – przedstawia budowę kręgosłupa noworodka.
Odpowiedź uzasadnij, porównując wybraną cechę budowy kręgosłupa noworodka
z odpowiednią cechą budowy kręgosłupa osoby dorosłej.
Rysunek:
Uzasadnienie:
12.2. (0–1)
Wypisz z rysunku odcinki kręgosłupa dorosłego człowieka, które mają pomiędzy
wszystkimi kręgami krążki międzykręgowe. Zapisz ich oznaczenia cyfrowe spośród I–V.
12.3. (0–1)
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Krążki międzykręgowe występujące w kręgosłupie dorosłego człowieka są zbudowane z tkanki
A.
łącznej
i odpowiadają
1.
za tworzenie kręgosłupa i ochronę rdzenia kręgowego
B.
chrzęstnej
2.
za utrzymywanie kręgów w odpowiednich odstępach i amortyzację wstrząsów.
C.
kostnej
3.
za wytwarzanie płynu mózgowo-rdzeniowego
12.4. (0–1)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące kręgosłupa dorosłego człowieka są
prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1.
Kręgi w odcinku piersiowym mają powierzchnie stawowe dla żeber (dołki żebrowe).
P
F
2.
Przez wszystkie odcinki kręgosłupa przechodzi kanał, w którym znajduje się rdzeń kręgowy.
P
F
3.
We wszystkich kręgach w kręgosłupie wyróżnia się trzon, łuk i osadzone na nim wyrostki.
Na podstawie: R. Aleksandrowicz, Mały atlas anatomiczny, Warszawa 2000.
a)
Spośród odpowiedzi A–D wybierz i zaznacz poprawne dokończenie poniższego zdania.
Staw przedstawiony na rysunku można ze względu na kształt zaklasyfikować do stawów
kulistych.
obrotowych.
zawiasowych.
siodełkowych.
b)
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis budowy i działania stawu przedstawionego na rysunku.
Staw przedstawiony na rysunku łączy ramię z (przedramieniem / obręczą barkową). Jest
stawem (prostym / złożonym). Umożliwia wykonywanie ruchów w (jednej / trzech)
płaszczyznach.
c)
Wyjaśnij, uwzględniając zarówno budowę chrząstki szklistej pokrywającej powierzchnie stawowe, jak i budowę stawu, w jaki sposób odżywiane są chondrocyty tej tkanki.
Kręgosłup człowieka w płaszczyźnie strzałkowej ma esowaty kształt. Występują w nim
fizjologiczne (naturalne) krzywizny: lordozy i kifozy, co przedstawiono na poniższym rysunku.
Na podstawie: W. Lewiński, Anatomia i fizjologia człowieka, Reda 1996.
a)
Spośród wymienionych odcinków kręgosłupa wybierz i zaznacz dwa, w których występują lordozy.
szyjny
piersiowy
lędźwiowy
krzyżowy
guziczny
b)
Określ, jaką funkcję spełniają fizjologiczne krzywizny kręgosłupa.
W klatce piersiowej człowieka występuje 12 par żeber. Żebra łączą się z kręgami kręgosłupa
za pomocą stawów, natomiast w przedniej części większość żeber jest połączona z mostkiem
za pomocą tkanki chrzęstnej.
Praca klatki piersiowej, powodująca wentylację płuc, jest czynnością w zasadzie niezależną
od woli, wykonywaną automatycznie. Ruchami oddechowymi kieruje układ nerwowy poprzez
ośrodek oddechowy, znajdujący się w rdzeniu przedłużonym. Zostaje on pobudzony,
gdy we krwi wzrasta stężenie CO2.
Na rysunku przedstawiono budowę klatki piersiowej człowieka.
Na podstawie: http://morehealthy.ru/material/stroenie-osobennosti-i-tipy-grudnoi-kletki-cheloveka-3486.html
a)
Na podstawie rysunku i przedstawionych informacji uzupełnij zdania dotyczące budowy klatki piersiowej człowieka – wpisz w wyznaczone miejsca cyfry określające liczbę par poszczególnych rodzajów żeber.
Z mostkiem za pomocą tkanki chrzęstnej połączonych jest bezpośrednio par żeber,
zwanych żebrami właściwymi. Kolejne pary łączą się chrząstkami z ostatnimi żebrami
właściwymi, a ostatnie pary to tzw. żebra wolne, które kończą się swobodnie
w powłokach ciała.
b)
Wykaż związek między połączeniem żeber z mostkiem i ze sobą za pomocą tkanki chrzęstnej a ruchami oddechowymi klatki piersiowej człowieka.
U dorosłego człowieka pomiędzy kośćmi czaszki występują połączenia ścisłe w postaci szwów
oraz stawy. W czaszce noworodka występuje większa liczba kości niż u człowieka dorosłego,
a niektóre połączenia ścisłe nie są jeszcze zrośnięte i tworzą tzw. ciemiączka, gdyż proces
kostnienia czaszki kończy się dopiero w drugim roku życia.
Na rysunkach przedstawiono budowę czaszki dorosłego człowieka (A) oraz budowę czaszki
noworodka – widok z góry (B).
Na podstawie: Biologia. Jedność i różnorodność, praca zbiorowa, Warszawa 2008.
a)
Podaj nazwy kości czaszki oznaczonych na rysunku numerami 1, 2 i 3.
b)
Wybierz spośród A–C i podkreśl rodzaj połączenia, które występuje między kośćmi mózgoczaszki i kością oznaczoną na schemacie numerem 3.
sztywne
półruchome
ruchome
c)
Określ, jakie znaczenie adaptacyjne mają w czaszce ciemiączka.
Na rysunku przedstawiono mięśnie szkieletowe i kości, biorące udział przy zginaniu
kończyny górnej w stawie łokciowym.
a)
Na podstawie rysunku podaj, który z mięśni – A czy B – uczestniczy w ruchu przedramienia przedstawionym na rysunku i podaj nazwę tego mięśnia.
Oznaczenie mięśnia: Nazwa mięśnia:
b)
Oceń, czy poniższe informacje dotyczące funkcjonowania układu ruchu człowieka są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
1.
Kości, które są miejscem przyczepu mięśni szkieletowych, stanowią czynną część układu ruchu człowieka.
P
F
2.
Mięśnie powodujące zginanie i prostowanie kończyny współpracują parami, dzięki czemu powodują ruchy sobie przeciwstawne.
P
F
3.
Do pracy wszystkich rodzajów mięśni niezbędna jest energia, głównie pochodząca bezpośrednio z ATP.
Jedną z chorób kości jest osteoporoza, należąca do grupy chorób, w których duże znaczenie
ma stosowana przez człowieka dieta.
Na rysunkach przedstawiono przekrój przez kość kobiet w różnym wieku. Jasnym kolorem
oznaczono beleczki kostne, ciemnym – przestrzeń pomiędzy beleczkami kostnymi.
a)
Na podstawie rysunków określ, na czym polega zmiana struktury kości spowodowana osteoporozą i podaj tego przyczynę.
b)
Zaznacz poprawne dokończenie poniższego zdania.
Dieta chroniąca organizm przed osteoporozą powinna uwzględniać pokarmy bogate w
magnez i witaminę B.
fosfor i witaminę A.
wapń i witaminę D.
cynk i witaminę C.
c)
Wyjaśnij, dlaczego zagrożenie osteoporozą u kobiet wzrasta wraz z ich wiekiem. W odpowiedzi uwzględnij nazwę i rolę hormonów zmniejszających ryzyko wystąpienia choroby.
Na wykresach przedstawiono cechy skurczu izotonicznego oraz skurczu izometrycznego
na przykładzie mięśnia poprzecznie prążkowanego szkieletowego.
Na podstawie informacji przedstawionych na wykresach porównaj cechy mięśnia w skurczu izotonicznym oraz izometrycznym pod względem zmian dotyczących jego
Na rysunku przedstawiono budowę czaszki człowieka.
Spośród kości czaszki widocznych na rysunku tylko jedna zachowuje odrębność i ruchomość.
Zaznacz strzałką i podaj nazwę widocznej na rysunku kości czaszki, która pozostaje odrębna i ruchoma przez całe życie człowieka, oraz określ znaczenie tej kości.
