Działanie kwasem azotowym(V) na aldozę skutkuje utlenieniem zarówno grupy aldehydowej,
jak i grupy –CH2OH. Reakcja przebiega zgodnie ze schematem:
Dikarboksylowy kwas powstający w tej reakcji to kwas aldarowy.
Na podstawie: R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.
30.1. (0–1)
Napisz liczbę moli elektronów oddawanych przez 1 mol dowolnej aldozy w reakcji
utleniania opisaną metodą.
30.2. (0–1)
Do probówek zawierających osobno dwie aldoheksozy (I i II) o wzorach podanych niżej
dodano kwas azotowy(V).
W obu probówkach otrzymano odpowiednie kwasy aldarowe. Cząsteczki tylko jednego
z nich były chiralne.
Napisz, z której aldoheksozy (I czy II) powstał kwas aldarowy o cząsteczkach chiralnych.
Uzasadnij odpowiedź. Odwołaj się do budowy cząsteczek obu kwasów aldarowych.
Dwa pierwiastki oznaczone umownie literami A i X należą do jednego bloku konfiguracyjnego. Pierwiastek A leży w drugim okresie układu okresowego pierwiastków, a pierwiastek X – w trzecim. Wiadomo, że w stanie podstawowym:
atomy obu tych pierwiastków mają po jednym niesparowanym elektronie
liczba elektronów walencyjnych atomu X jest większa niż liczba elektronów walencyjnych atomu A.
1.1. (0–1)
Uzupełnij tabelę. Wpisz symbol pierwiastka A i symbol pierwiastka X oraz symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należą te pierwiastki.
Symbol pierwiastka
Symbol bloku konfiguracyjnego
Pierwiastek A
Pierwiastek X
1.2. (0–1)
Uzupełnij tabelę. Wpisz wartości liczb kwantowych: głównej i pobocznej, które opisują stan kwantowy niesparowanego elektronu atomu X w stanie podstawowym.
O dwóch pierwiastkach umownie oznaczonych literami E i X wiadomo, że:
elektrony atomu E w stanie podstawowym zajmują osiem orbitali, przy czym sześć z nich jest całkowicie zapełnionych
konfigurację elektronową atomu X w jednym ze stanów wzbudzonych przedstawia poniższy zapis.
1.1. (0–2)
Uzupełnij tabelę. Napisz symbole pierwiastków E i X, symbol bloku konfiguracyjnego,
do którego należy każdy z pierwiastków, oraz podaj sumaryczną liczbę elektronów
w podpowłokach walencyjnych.
Symbol pierwiastka
Symbol bloku konfiguracyjnego
Sumaryczna liczba elektronów w podpowłokach walencyjnych
Pierwiastek E
Pierwiastek X
1.2. (0–1)
Uzupełnij tabelę. Napisz wartości dwóch liczb kwantowych: głównej i pobocznej, które
opisują stan kwantowy jednego z niesparowanych elektronów atomu E w stanie
podstawowym.
Liczby kwantowe
główna liczba kwantowa 𝑛
poboczna liczba kwantowa 𝑙
Wartości liczb kwantowych
1.3. (0–1)
Przedstaw pełną konfigurację elektronową jonu X− w stanie podstawowym. Zastosuj
zapis konfiguracji elektronowej z uwzględnieniem podpowłok.
Jądra niektórych ciężkich pierwiastków bombardowane neutronami ulegają rozszczepieniu, czyli
rozpadowi na mniejsze części. Poniższy schemat przedstawia jedną z możliwych reakcji
rozszczepienia
jądra uranu 235U.
23592U + 10n → 14156Ba + 92ZE + 10a
Źródło: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2012.
Uzupełnij poniższą tabelę. Zapisz symbol pierwiastka E oraz liczbę neutronów (a) uwalnianych
podczas reakcji rozszczepienia pojedynczego jądra uranu
235U.
W wyniku wzbudzenia elektronowego atomu fosforu jeden z elektronów sparowanych powłoki walencyjnej został przeniesiony na pustą podpowłokę o wyższej energii w tej samej powłoce elektronowej.
Napisz pełną konfigurację elektronową atomu fosforu w opisanym stanie wzbudzonym. Zastosuj zapis konfiguracji elektronowej z uwzględnieniem podpowłok.
Niektóre ciężkie jądra ulegają reakcjom rozszczepienia. Takie jądra bombardowane
neutronami ulegają podziałowi na dwa lżejsze fragmenty. Tej przemianie towarzyszy emisja
dwóch lub trzech neutronów.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
2.1. (0–1)
W jednej z reakcji rozszczepienia jąder 235U powstają 92Kr oraz 141Ba.
Uzupełnij schemat tak, aby otrzymać równanie opisanej przemiany, która prowadzi do
powstania jąder kryptonu i baru.
2.2. (0–1)
Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Jeżeli po pochłonięciu jednego neutronu przez jądro 235U następuje jego rozszczepienie,
w wyniku którego powstaje jądro 93Sr i są emitowane 3 neutrony, to równocześnie tworzy się
jądro (139I / 140Xe / 140Ba). Wśród jąder biorących udział w tej przemianie większy
stosunek liczby neutronów do liczby protonów ma jądro (235U / 93Sr).
Jądro atomowe izotopu pewnego pierwiastka zawiera 126 neutronów. Stosunek liczby
masowej tego izotopu do liczby atomowej wynosi 2,5. Opisany izotop występuje w jednym
z naturalnych szeregów promieniotwórczych − powstaje w wyniku przemiany β–, a ulega
przemianie α.
Napisz równanie przemiany β–, której produktem jest opisany izotop, oraz równanie
przemiany α, której ten izotop ulega. Uzupełnij wszystkie pola odpowiednimi
symbolami i wartościami liczbowymi.
Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Wraz ze wzrostem wartości elektroujemności metali bloku s w grupie (maleje / rośnie) wartość ich energii jonizacji.
W trzecim okresie długość promienia atomów pierwiastków (maleje / rośnie) wraz ze wzrostem ich liczby atomowej.
