Przy ocenie stanu zanieczyszczenia wód podziemnych azotanami stosuje się następujące
normy:
Za wody zanieczyszczone uznaje się wody podziemne, w których zawartość azotanów wynosi powyżej 50 mg NO3-/ dm3 .
Za wody zagrożone zanieczyszczeniem uznaje się wody podziemne, w których zawartość
azotanów wynosi 40 – 50 mg NO3-/ dm3 i wykazuje tendencję wzrostową.
Na wykresie przedstawiono zanieczyszczenia wód podziemnych azotanami w trzech wybranych punktach krajowej sieci monitoringu w latach 1999-2004.
a)
Korzystając z danych przedstawionych na wykresie, podaj:
numer stanowiska, na którym woda podziemna była zanieczyszczona azotanami przez cały okres prowadzenia monitoringu
numer stanowiska, w którym w latach 2002-2003 nie wystąpiło ani zanieczyszczenie, ani nawet zagrożenie zanieczyszczeniem azotanami.
b)
Podaj przykład możliwego źródła zanieczyszczenia wód podziemnych azotanami i zaproponuj odpowiednie działanie, które ograniczyłoby to zanieczyszczenie wód.
W latach 90. ubiegłego wieku oznaczono sekwencję ponad 10 000 par zasad DNA
pseudogenu hemoglobiny (niefunkcyjny odcinek DNA będący duplikatem genu
hemoglobiny), który wcześnie pojawił się w ewolucji naczelnych.
W tabeli przedstawiono różnice (w %) miedzy sekwencjami nukleotydowymi pseudogenu
hemoglobiny orangutana (Pongo), goryla (Gorilla), szympansa (Pan) i człowieka (Homo).
Hominidy
Gorilla
Pan
Homo
Orangutan (Pongo)
3,39
3,42
3,30
Goryl (Gorilla)
1,82
1,69
Szympans (Pan)
1,56
Ustal, który z rodzajów hominidów jest najbliżej spokrewniony z szympansem (Pan), a który z nim spokrewniony jest najdalej, i uzupełnij zdanie poniżej. Odpowiedź uzasadnij.
Najbliżej spokrewniony z szympansem (Pan)) jest , a najdalej z nim spokrewniony jest .
Mukowiscydoza jest chorobą genetyczną wywoływaną przez autosomalny allel recesywny (a).
Dwie pary małżeńskie poddały się badaniu genetycznemu na obecność alleli warunkujących
tę chorobę. W wyniku badania ustalono następujące genotypy:
I para: mężczyzna – Aa, kobieta – AA
II para: mężczyzna – Aa, kobieta – Aa
Określ, której parze, może urodzić się dziecko chore na mukowiscydozę. Odpowiedź uzasadnij.
W skład białek osłonki niektórych bakteriofagów wchodzi siarka. Komórka bakteryjna została
zainfekowana fagami, którym wcześniej wbudowano w białka osłonek radioaktywne izotopy
siarki.
Określ, czy w osłonkach białkowych fagów, które zostaną namnożone w opisanej komórce bakteryjnej, będą występowały radioaktywne izotopy siarki. Odpowiedź uzasadnij.
Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że są nosicielami HCV – wirusa powodującego
wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW typu C). Każdego roku rośnie liczba nosicieli
wirusa, rośnie też zagrożenie epidemiologiczne. Wirus ten przenosi się podczas kontaktu krwi
osoby zdrowej z krwią nosiciela.
Sformułuj dwa zalecenia, które zmniejszają ryzyko zakażenia wirusem HCV podczas zabiegów medycznych.
Pod koniec lat osiemdziesiątych XX w. w Stanach Zjednoczonych przeprowadzono
eksperyment dotyczący wpływu sposobu odżywiania się na rozwój choroby wieńcowej.
W eksperymencie wzięły udział osoby z zaawansowaną chorobą niedokrwienną serca.
Podzielono je na dwie grupy:
grupa I – stosowała dietę roślinną o bardzo niskiej zawartości tłuszczu
grupa II – stosowała dietę zalecaną przez lekarzy dla osób z chorobą wieńcową.
Po roku trwania eksperymentu okazało się, że stan zdrowia osób z drugiej grupy nie polepszył
się – miażdżyca postępowała. U 80% osób z pierwszej grupy, poziom cholesterolu wyraźnie
się obniżył i nastąpiło częściowe cofnięcie się zmian miażdżycowych. W roku 2010 ten
program leczenia chorych zyskał aprobatę amerykańskiego departamentu zdrowia i jest
refundowany, jako jedna z form leczenia pacjentów z niedokrwienną chorobą
serca – kandydatów do wszczepienia by-passów, oraz dla pacjentów po zawale serca.
a)
Podaj, która z opisanych grup chorych w tym eksperymencie to grupa kontrolna.
Sok żołądkowy człowieka ma pH zwykle w granicach 2–3, które jest zabójcze dla bakterii
trafiających do żołądka wraz z pokarmem. Okazało się, że bakterie Helicobacter pylori
są oporne na działanie kwasu żołądkowego. Wytwarzają one ogromne ilości enzymu ureazy,
który rozkłada powszechnie występujący w organizmie człowieka mocznik i uwalnia
amoniak. Amoniak z kolei wiąże kationy wodorowe (tworząc jony NH4+) i zobojętnia
środowisko wokół bakterii.
Wyjaśnij znaczenie opisanego procesu dla przeżycia bakterii Helicobacter pylori w żołądku.
Przeprowadzono doświadczenie, do którego przygotowano dwa zestawy doświadczalne:
zestaw I – trzy świeżo odcięte liście kalarepy umieszczone w naczyniu z wodą
zestaw II – trzy świeżo odcięte liście kalarepy umieszczone w naczyniu z roztworem
cytokininy (kinetyny).
Oba zestawy umieszczono w ciemności. Po sześciu dniach stwierdzono, że liście kalarepy
umieszczone w naczyniu z wodą zżółkły a ich chloroplasty uległy degeneracji, natomiast
liście umieszczone w roztworze cytokininy zachowały żywozieloną barwę i normalnie
wykształcone chloroplasty.
Na podstawie przedstawionego opisu sformułuj problem badawczy do tego doświadczenia.
Przeprowadzono dwa doświadczenia z roślinami pomidora i tytoniu. W pierwszym
doświadczeniu (rys. 1) zaszczepiono łodygę tytoniu na podkładce z korzenia pomidora,
w wyniku czego rozwinęły się normalne liście tytoniu, ale zupełnie pozbawione nikotyny.
W drugim doświadczeniu (rys. 2) zaszczepiono łodygę pomidora na korzeniach tytoniu
i zaobserwowano, że liście pomidora zawierały nikotynę.
Wyniki obu doświadczeń przedstawiono na rysunkach 1 i 2.
Na podstawie wyników eksperymentu sformułuj wniosek dotyczący miejsca syntezy nikotyny.
Informacje do zadania 8.
W tabeli przedstawiono wyniki doświadczenia, w którym przy wysokim stężeniu CO2 badano
wpływ natężenia światła na intensywność fotosyntezy w dwóch różnych temperaturach.
Natężenie światła (jednostki umowne)
Intensywność fotosyntezy (mm3 CO2/cm2h)
20°C
30°C
0
0
0
2
110
145
4
160
225
6
200
270
Na podstawie: A. Szweykowska, Fizjologia roślin, Wyd. Naukowe UAM, Poznań, 1998.
a)
Na podstawie danych w tabeli narysuj wykresy liniowe ilustrujące wpływ natężenia światła na intensywność procesu fotosyntezy w temperaturze 20 °C i 30 °C, przy wysokim stężeniu CO2. Zastosuj jeden układ współrzędnych.
b)
Na podstawie wykresu sformułuj wniosek dotyczący wpływu natężenia światła na intensywność fotosyntezy, przy wysokim stężeniu CO2, w zależności od temperatury.
Wakuola komórek roślinnych to struktura otoczona błoną cytoplazmatyczną – tonoplastem,
wypełniona sokiem komórkowym. W skład soku komórkowego wchodzą: woda, jony oraz
rozpuszczalne i nierozpuszczalne związki mineralne i organiczne. Stwierdzono też obecność
w nim różnych enzymów hydrolitycznych, np. peptydaz, glikozydaz.
Przy użyciu mikroskopu świetlnego przeprowadzono obserwacje przyżyciowe dwóch
preparatów mikroskopowych w celu zaobserwowania zjawiska plazmolizy. Na szkiełku
podstawowym umieszczono fragment skórki liścia spichrzowego cebuli, dodano kilka kropli
wody i całość nakryto szkiełkiem nakrywkowym. Preparat umieszczono pod mikroskopem
i wynik obserwacji jednej z komórek przedstawiono na rysunku 1. Następnie wykonano podobny
preparat, ale zamiast wody użyto 10% roztworu chlorku sodu. Zaobserwowane zmiany
przedstawiono na rysunku 2.
Wybierz literę (A–E), którą oznaczono zdanie opisujące prawidłowy:
a)
problem badawczy do przeprowadzonych obserwacji
b)
opis wyników przeprowadzonych obserwacji.
Plazmoliza w komórkach skórki liścia cebuli następuje zawsze na skutek odwodnienia jej protoplastu.
Czy pod wpływem 10% roztworu chlorku sodu nastąpi plazmoliza w komórkach skórki liścia spichrzowego cebuli?
W jaki sposób różne stężenia roztworu chlorku sodu wpływają na protoplasty komórek skórki liścia spichrzowego cebuli?
Plazmoliza jest to zjawisko odstawania protoplastu od ściany komórkowej w komórce roślinnej pod wpływem roztworu hipertonicznego.
Protoplasty komórek skórki liścia spichrzowego cebuli skurczyły się po ich umieszczeniu w 10% roztworze chlorku sodu, a więc nastąpiła w nich plazmoliza.
Charakterystycznym elementem budowy komórki roślinnej jest ściana komórkowa, która
nadaje komórce odpowiedni kształt, wzmacnia ją i chroni przed mikroorganizmami.
Spośród zamieszczonych poniżej zdań zaznacz zdanie nieprawdziwe.
Cytokineza może mieć różny przebieg w zależności od tego, czy dzieląca się komórka posiada ścianę komórkową, czy też nie.
W syntezie niektórych składników pierwotnej ściany komórkowej bierze udział aparat Golgiego oraz siateczka śródplazmatyczna.
Składnikiem pierwotnych ścian komórkowych roślin są polisacharydy, natomiast brak jest w nich białek strukturalnych i enzymatycznych oraz wody.
Po zakończeniu wzrostu protoplast tworzy wtórną ścianę komórkową albo przez wzmocnienie ściany pierwotnej, albo przez nakładanie na nią nowych warstw.
Na uproszczonym schemacie przedstawiono przebieg i wynik doświadczenia, w którym
badano wpływ wysokiego stężenia mocznika na strukturę przestrzenną cząsteczki białka
wyizolowanego z komórki.
a)
Spośród poniższych procesów, wybierz i zapisz nazwy tych, które należy wpisać w miejsca oznaczone na schemacie literami A i B.
denaturacja,
konformacja,
renaturacja
A.
B.
b)
Na podstawie wyniku doświadczenia sformułuj wniosek dotyczący wpływu wysokiego stężenia mocznika na strukturę białka.
W styczniu 2010 roku opublikowano wyniki badań polskich paleontologów, którzy odkryli
skamieniałości i odciski stóp tetrapodów (uznawanych za przodków kręgowców lądowych),
starszych o około 18 milionów lat od najstarszych tego typu skamieniałości, znanych
w nauce. Powszechnie uważa się, że tetrapody wyewoluowały z ryb poprzez stadium
przejściowe w postaci elpistostegidów (grupa kopalnych ryb trzonopłetwych). Przedstawiciel
tych zwierząt posiadał płetwy piersiowe, które zginały się w połowie, umożliwiając mu
czołganie się na lądzie. Polskie znalezisko jest starsze od skamieniałości elpistostegidów
o około 10 milionów lat.
Na podstawie: http://fakty.interia.pl/nauka/news/, http://www.radio.kielce.pl
Czy w świetle przedstawionych informacji można uznać elpistostegidy za przodków tetrapodów? Swoją opinię uzasadnij jednym argumentem.
W naturze dwa gatunki pałki – wąskolistna i szerokolistna – różnią się miejscem
występowania w zbiornikach wodnych. Pałka wąskolistna rośnie zawsze w głębszej wodzie
niż pałka szerokolistna. Przeprowadzono eksperyment, który wykazał, że pałka szerokolistna
posadzona osobno nie rośnie w wodzie głębokiej. Natomiast pałka wąskolistna posadzona
osobno rośnie dobrze zarówno w wodzie płytkiej, jak i głębokiej. Na podstawie: http:/www.wsipnet.pl/serwisy/prnaucz/gbxxir.pdf/
Na podstawie powyższych informacji sformułuj wniosek dotyczący wpływu konkurencji międzygatunkowej na niszę ekologiczną pałki wąskolistnej.
Dzięcioł duży występuje w lasach i parkach, w całej Europie. Żeruje, wydobywając owady,
ich larwy i poczwarki spod kory starych drzew. W okresie zimowym odżywia się też
nasionami, np. sosny.
Podaj dwa poziomy troficzne w łańcuchu pokarmowym, do których można zaliczyć dzięcioła dużego.
