Stwierdzono, że pewien organizm jest heterozygotą Aa względem jednej z cech, a drugą
cechę warunkowaną przez allel B posiada w formie dominującej. Nie wiadomo jednak, czy
pod względem tej cechy jest homozygotą, czy heterozygotą. Obie cechy dziedziczą się
jednogenowo i niezależnie.
a)
Zapisz wszystkie możliwe genotypy opisanego organizmu.
b)
Zaznacz takie zestawienie genotypów obojga rodziców, których całe potomstwo będzie miało cechy organizmu opisanego w tekście. Uzasadnij odpowiedź, rozwiązując odpowiednią krzyżówkę genetyczną.
Większość genów eukariotycznych jest podzielona na eksony i introny.
Napisz, czy mutacja w obrębie intronu określonego genu, która nie wpływa na sposób jego wycinania, może prowadzić do zmiany właściwości białka kodowanego przez ten gen. Odpowiedź uzasadnij.
Poniższe informacje wykorzystaj do rozwiązania zadania 25. i 26.
Azot i potas wywierają największy wpływ na wysokość i jakość plonów (zawartość sacharozy
w korzeniach) buraków cukrowych. Badano wysokość plonów buraków cukrowych
nawożonych dwoma różnymi dawkami azotu w zależności od odpowiednich dawek potasu.
Wyniki przedstawiono w tabeli.
Ilość potasu (w formie K2O) w kg/ha
Plony buraków cukrowych w t/ha przy dawkach azotu
120 kg/ha
180 kg/ha
bez potasu
50
51
80
53
55
160
56
58
240
58
60
Na podstawie: Buraki cukrowe, http://www.kali-gmbh.com.pl
Azot jest pierwiastkiem niezbędnym m.in. do wytwarzania chlorofilu u roślin.
Wykaż zależność między niedoborem azotu a niską zawartością sacharozy w korzeniach buraków cukrowych.
W tabeli zamieszczono dane dotyczące prędkości przewodzenia wody w drewnie
u wybranych grup roślin.
Grupa roślin
Maksymalna prędkość przewodzenia wody w drewnie (cm/min)
Iglaste (nagonasienne)
2
Drzewiaste dwuliścienne
73
Zielne jedno- i dwuliścienne
100
Na podstawie: E.P. Solomon, L.R. Berg, D.W. Martin, C.A. Ville, Biologia, Wyd. Multico, Warszawa 2007.
Wyjaśnij, czym uwarunkowana jest różnica w prędkości przewodzenia wody u roślin iglastych i dwuliściennych. W odpowiedzi uwzględnij różnice w budowie ich drewna.
Ogólnie działanie hormonów polega na stymulacji lub hamowaniu pewnych mechanizmów
w komórkach narządów docelowych. Wiele hormonów ma działanie wzajemnie
antagonistyczne.
Spośród niżej wymienionych hormonów wybierz dwa, które działają wzajemnie antagonistycznie, i podaj, na czym polega antagonizm ich działania.
Neurotransmitery są odpowiedzialne za przekazywanie impulsów nerwowych przez neurony.
Wiele tzw. leków psychotropowych wpływa na ilość neurotransmiterów w szczelinie
synaptycznej. W przypadku chorób, w których występuje nadmiar neurotransmiterów,
odpowiedni lek może np. zablokować ich receptory w synapsie.
Wyjaśnij, dlaczego nie wolno prowadzić samochodu po zażyciu leku o działaniu opisanym w tekście.
Na wykresie przedstawiono rozmieszczenie receptorów – czopków i pręcików – w siatkówce
oka człowieka. Badano ich zagęszczenie w różnych odległościach od dołka środkowego.
Odległości określono w stopniach odchylenia od osi optycznej oka.
a)
Na podstawie informacji przedstawionych na wykresie opisz dołek środkowy (plamkę żółtą), uwzględniając rodzaje i ilość receptorów.
b)
Podaj nazwę miejsca X na wykresie i wyjaśnij, dlaczego w tym miejscu nie ma żadnych receptorów.
c)
Podaj nazwę receptorów, których jest najwięcej w siatkówce oka, oraz określ ich rolę w procesie widzenia.
W wielu komórkach powstaje, szkodliwy dla komórki, nadtlenek wodoru (H2O2 ). Jego
neutralizacja odbywa się dzięki specyficznemu enzymowi – katalazie.
Wykonano doświadczenie, w którym do dwóch słoików wlano jednakową ilość 3% roztworu
H2O2 (wody utlenionej). Do jednego ze słoików włożono kawałek świeżej, surowej wątroby
bydlęcej. Na rysunku przedstawiono wyniki tego doświadczenia.
a)
Sformułuj problem badawczy do powyższego doświadczenia.
b)
Podaj, na czym polega neutralizacja nadtlenku wodoru przez komórki wątroby ssaka.
Skóra zabezpiecza organizm człowieka przed wnikaniem do jego wnętrza różnych czynników
szkodliwych, np. drobnoustrojów, substancji chemicznych i innych ciał obcych.
Podaj cechę skóry, na przykładzie której uzasadnisz, że skóra może pełnić funkcję skutecznej bariery dla drobnoustrojów.
Promienie UV przenikają przez ściany komórkowe bakterii. Są one pochłaniane zarówno
przez białka, jak i DNA tych komórek. Promienie UV rozrywają w tych związkach różne
wiązania chemiczne, uszkadzając tym samym ich strukturę.
W szpitalach i przychodniach stosuje się lampy wytwarzające promieniowanie UV, które
unieszkodliwiają drobnoustroje chorobotwórcze.
Na podstawie powyższych informacji, wyjaśnij wpływ promieniowania UV na
W komórkach wielu pierwotniaków występują wodniczki tętniące, pełniące istotną rolę
w utrzymaniu stałości ich środowiska wewnętrznego.
Uzasadnij, że wodniczki tętniące w komórkach pierwotniaków słodkowodnych pełnią funkcję adaptacyjną do środowiska. W odpowiedzi uwzględnij stężenie roztworu wewnątrzkomórkowego pierwotniaków i środowiska, w którym żyją.
Fenyloketonuria jest chorobą dziedziczną, której efektom (głębokie upośledzenie umysłowe)
można zapobiegać przez wczesne, tuż po urodzeniu, zidentyfikowanie choroby i zastosowanie
diety niskofenyloalaninowej. Dorośli z tą dolegliwością nie muszą stosować diety, bo ich
układ nerwowy nie wykazuje już tak dużej wrażliwości na obecność nierozłożonej
fenyloalaniny, jak organizm niemowlęcia i dziecka. Jednak związek ten będzie gromadzić się
w ich organizmie. Wysoki poziom fenyloalaniny we krwi ciężarnej kobiety chorej
na fenyloketonurię może doprowadzić do uszkodzenia układu nerwowego płodu.
Wyjaśnij, w jaki sposób ciężarna kobieta chora na fenyloketonurię, może uchronić płód przed uszkodzeniem układu nerwowego.
Podczas replikacji fragmentu cząsteczki DNA komórki nastąpiła zmiana nukleotydu w jednej
z jej nici (zapis poniżej). Nie nastąpiła korekta błędu i fragment cząsteczki DNA będzie
podlegał kolejnym replikacjom, podczas których zmiana zostanie przekazana do kolejnych
cząsteczek DNA. Zmiana, którą przedstawiono na schemacie to mutacja genowa.
Mukowiscydoza objawia się tym, że organizm chorego produkuje nadmiernie lepki śluz,
który powoduje zaburzenia we wszystkich narządach posiadających gruczoły śluzowe, np.
w płucach lub w układzie pokarmowym. Nadmiar śluzu zalega w narządach lub przewodach
odprowadzających, powodując ich niedrożność. Mukowiscydoza przejawia się m.in.
niewydolnością trzustki i zaburzeniami trawienia, które mogą doprowadzić do objawów tzw.
zespołu złego wchłaniania składników pokarmowych.
Wyjaśnij, w jaki sposób dochodzi do objawów zespołu złego wchłaniania na skutek niewydolności trzustki spowodowanej mukowiscydozą.
Dodawanie witamin i składników mineralnych do żywności jest powszechną praktyką
podyktowaną chęcią produkowania żywności zapobiegającej ich niedoborom w organizmach.
Niekiedy jest to wykorzystywane w celach marketingowych, np. cukierki, do których dodano
witaminy reklamuje się jako zdrowe. Sugestie ich pozytywnego wpływu na zdrowie
umieszczone na opakowaniach, zwykle odwracają uwagę konsumentów od innych informacji,
dotyczących wartości odżywczej produktu.
Oceń, czy określenie cukierków z dodatkiem witamin mianem „zdrowych” jest właściwe. Odpowiedź uzasadnij.
Żelazo występujące w pokarmach pochodzenia zwierzęcego jest łatwo przyswajalne przez
organizm człowieka, natomiast przyswajalność żelaza z pokarmów roślinnych jest znacznie
niższa. Na przyswajanie żelaza korzystnie wpływa spożywanie produktów, które zawierają
ten pierwiastek, w połączeniu z produktami bogatymi w witaminę C. Jego przyswajanie
utrudnia połączenie tych produktów z mlekiem, herbatą, kawą lub nasionami zbóż.
a)
Wyjaśnij, korzystając z powyższych informacji, dlaczego osoby stosujące dietę wegańską (całkowicie pozbawioną produktów zwierzęcych) mogą być zagrożone niedoborem żelaza w organizmie.
b)
Zaznacz, który z poniższych zestawów posiłków sprzyja lepszemu przyswojeniu żelaza ze smażonej wątróbki. Odpowiedź uzasadnij.
W toku ewolucji przewód pokarmowy wyspecjalizował się w kierunku optymalnego
pobierania, trawienia i wchłaniania składników pokarmowych, przy jednoczesnym
wykształceniu w nim barier, które chronią organizm przed szkodliwymi czynnikami
pochodzącymi ze środowiska zewnętrznego, np. toksynami i drobnoustrojami
chorobotwórczymi.
Podaj dwa przykłady barier ochronnych i ich lokalizację w przewodzie pokarmowym człowieka oraz wyjaśnij, w jaki sposób każda z nich chroni organizm przed drobnoustrojami chorobotwórczymi.
