Istnieją dwie podstawowe strategie ochrony zasobów genowych zarówno gatunków dziko
żyjących jak i odmian uprawnych. Ochrona ex situ oznacza zachowanie składników
różnorodności biologicznej poza ich naturalnym miejscem występowania. Ochrona in situ
oznacza zachowanie ekosystemów oraz naturalnych miejsc występowania i utrzymywanie
populacji gatunków w ich naturalnym otoczeniu. Poniżej przedstawiono różne formy
i metody, za pomocą których realizowane są obie strategie.
Przechowywanie nasion
Parki narodowe
Przechowywanie pyłku
Rezerwaty przyrody
Gospodarstwa rolne
Banki genów
Ogrody przydomowe
Korzystając z powyższych informacji, wybierz i zapisz poniżej litery oznaczające formy ochrony zasobów genowych, które dotyczą:
Pobrano próbki wody z rzeki, do której przedostały się ścieki i zbadano w nich zawartość
rozpuszczonego tlenu. Wyniki przedstawiono w poniższej tabeli.
Odległość od miejsca ujścia ścieków [m]
Zawartość tlenu w wodzie [% nasycenia wody tlenem]
50
5
100
25
150
50
200
55
Wyjaśnij zależność pomiędzy odległością od miejsca ujścia ścieków a zawartością tlenu w wodzie.
Podaj nazwy występujących wśród zwierząt zależności międzygatunkowych opisanych w tekście I i II.
I. W latach pięćdziesiątych XX wieku na Wyspach Komandorskich leżących na Oceanie
Spokojnym bardzo licznie występował piesiec. Dwadzieścia lat później zanotowano nagły
spadek liczebności pieśców, co było związane z pojawieniem się świerzbu na wyspie.
Świerzb wywoływany był przez roztocza, które zostały przywleczone na te wyspy przez psy
towarzyszące żeglarzom.
II. Pod koniec XIX wieku do Kalifornii został przywleczony z Australii krewniak mszyc - owad czerwiec biały, który wysysał soki roślinne z owoców cytrusowych. W celu ratowania
drzew cytrusowych sprowadzono do Kalifornii kilkaset okazów biedronki rodolii zjadającej
czerwce. Wzrost populacji biedronki odbył się w tak szybkim tempie, że wkrótce zanotowano
znaczący spadek liczebności populacji czerwca białego.
Na podstawie: A. S. Pullin, Biologiczne podstawy ochrony przyrody, przekł. pod red. J. WeineraWyd. Naukowe PWN, Warszawa 2005
Cząsteczki kwasów nukleinowych zbudowane są z nukleotydów. W DNA każdy nukleotyd
składa się z deoksyrybozy, reszty kwasu fosforowego oraz jednej z czterech zasad azotowych
oznaczanych symbolicznie literami A, T, G i C. Między odpowiednimi zasadami występują
dwa lub trzy wiązania wodorowe, dzięki którym następuje połączenie obu nici.
a)
Uzupełnij poniższy schemat fragmentu budowy DNA, wpisując we właściwych miejscach oznaczenia literowe odpowiednich par zasad azotowych.
b)
Zaznacz na schemacie dokładnie jeden nukleotyd, obwodząc go linią ciągłą.
c)
Podaj nazwę innego kwasu nukleinowego, którego podstawową jednostką strukturalną jest nukleotyd oraz zapisz oznaczenia literowe występujących w nim zasad azotowych.
Miażdżyca jest chorobą zwyrodnieniową naczyń krwionośnych spowodowaną gromadzeniem
się tłuszczów, głównie cholesterolu, wzdłuż ścian tętnic. Czynnikami, które sprzyjają
rozwojowi tej choroby, są m.in. zaburzenia gospodarki węglowodanowej i gospodarki
tłuszczowej, a także otyłość. W profilaktyce miażdżycy zaleca się codzienną aktywność
fizyczną.
Wyjaśnij, w jaki sposób aktywność fizyczna może ograniczać rozwój miażdżycy.
Warzucha polska (Cochlearia polonica) to roślina endemiczna, która w Polsce występowała
wyłącznie na obrzeżach Pustyni Błędowskiej w pobliżu źródeł z zimną wodą. Warzucha
wyginęła na tym obszarze, kiedy zanikły źródła wskutek obniżenia poziomu wód gruntowych
spowodowanego działalnością górniczą człowieka. Botanicy, dostrzegając zagrożenie,
przenieśli okazy warzuchy na obszar Jury Krakowsko-Częstochowskiej, dzięki czemu
zachowała się do dziś.
Na podstawie: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Monitoring gatunków i siedlisk przyrodniczych – Natura 2000, www.gios.gov.pl
a)
Zaznacz rodzaj opisanej w tekście działalności człowieka, która spowodowała wyginięcie warzuchy polskiej.
Tępienie gatunków
Niszczenie naturalnych środowisk
Tworzenie nowych środowisk
b)
Podaj, jakie warunki powinny spełniać siedliska, na które należy przenieść okazy warzuchy polskiej, aby zachować ten gatunek.
Organizmy tworzące biocenozę powiązane są ze sobą różnymi zależnościami. Mogą to być
zależności pośrednie, polegające na oddziaływaniu organizmów na siebie poprzez
modyfikację biotopu, np. zmianę mikroklimatu. Inny rodzaj zależności to zależności
bezpośrednie, np. kiedy organizmy konkurują lub współpracują ze sobą.
Allelopatia jest formą konkurencji międzygatunkowej i polega na wydzielaniu przez rośliny
i mikroorganizmy substancji ograniczających wzrost oraz rozwój innych gatunków,
np. korzenie owsa wytwarzają substancję, która hamuje kiełkowanie nasion pszenicy.
Na podstawie powyższych informacji zaznacz właściwe dokończenie zdania opisującego allelopatię.
Poniżej podano informacje na temat wpływu człowieka na ekosystem.
Zaznacz informację odnoszącą się do ekosystemu naturalnego.
Ekosystem ten jest eksploatowany przez człowieka, jest więc zmieniony w stosunku
do ekosystemu pierwotnego, ale wciąż przypomina go wyglądem i składem gatunkowym.
Ekosystem został wyraźnie zmieniony przez człowieka lub powstał w wyniku jego
działalności – został ukształtowany pod wpływem nowych warunków ekologicznych.
Ekosystem ten został utworzony przez człowieka, którego działalność bezpośrednio
wpływa zarówno na warunki środowiska, jak i na skład gatunkowy organizmów.
Hemofilia jest chorobą genetyczną, na którą najczęściej chorują mężczyźni, natomiast kobiety
są głównie nosicielkami allelu warunkującego wystąpienie tej choroby. Hemofilia jest
chorobą dziedziczną, sprzężoną z płcią.
a)
Wyjaśnij, co oznacza stwierdzenie, że hemofilia jest sprzężona z płcią.
b)
Na podstawie podanego opisu i własnej wiedzy podaj, czy allel warunkujący hemofilię jest recesywny, czy dominujący. Odpowiedź uzasadnij.
Badania przesiewowe to zorganizowane masowe badania diagnostyczne osób bez objawów
określonej choroby. Celem badania jest wykrycie choroby w okresie bezobjawowym,
co umożliwia skuteczne jej leczenie. Badania przesiewowe są szeroko stosowane
w programach zdrowia publicznego i prewencji nowotworów.
Zaznacz poniżej opis, który dotyczy badania przesiewowego.
Badanie poziomu cukru wykonywane trzy razy dziennie u pacjentów z cukrzycą.
USG wykonywane u kobiet, u których lekarz stwierdził zmiany w piersiach.
Kontrolne prześwietlenia klatki piersiowej u pacjentów po przebytym zapaleniu płuc.
Badanie mammograficzne obejmujące wszystkie kobiety w określonym przedziale
wiekowym.
Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących roli tłuszczów w organizmie człowieka. Wpisz w odpowiednie miejsca tabeli literę P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, lub literę F, jeśli stwierdzenie jest fałszywe.
P/F
1.
Tłuszcze mogą wspomagać funkcję obronną przeciwciał.
2.
Tłuszcze uczestniczą w trawieniu białek w przewodzie pokarmowym.
3.
Tłuszcze są wykorzystywane do syntezy fosfolipidów i hormonów steroidowych.
Makrocząsteczki występujące w komórce zbudowane są w podobny sposób. Składają się
z połączonych ze sobą małych cząsteczek, jednego lub niewielu rodzajów, nazywanych
monomerami.
a)
Zaznacz poniżej przykład makrocząsteczki, która zbudowana jest z takich samych monomerów.
DNA
Białka
Glikogen
RNA
b)
Podaj nazwę związku chemicznego, który jest monomerem tej makrocząsteczki.
Odpady organiczne stanowią 35–50% objętości odpadów w gospodarstwie domowym.
W wielu krajach Europy prowadzi się obowiązkową segregację odpadów z oddzieleniem
odpadów organicznych. W Polsce segregowanie nie jest obowiązkowe.
Podaj po jednej korzyści dla gospodarstwa domowego i dla środowiska wynikającej z segregowania odpadów.
