Biologia - Matura Sierpień 2011, Poziom podstawowy (stary)

Zadanie 1. (2 pkt)

Zwierzęta - pozostałe Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Na rysunkach przedstawiono różne poziomy organizacji budowy organizmu człowieka.
Uwaga: nie zachowano proporcji wielkości struktur.

Poziomy organizacji organizmu człowieka

Do każdego rysunku (A–D) przyporządkuj właściwy dla niego poziom organizacji budowy (1–6), wybierając ich numery z poniższych.

  1. organellum
  2. komórka
  3. tkanka
  4. narząd
  5. układ narządów
  6. organizm

A.
B.
C.
D.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 2. (1 pkt)

Budowa i funkcje komórki Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Komórki różnych tkanek człowieka, ze względu na pełnioną funkcję, mogą mieć różną liczbę mitochondriów.

Zaznacz poniżej rodzaj komórek, w których zawsze występuje duża liczba mitochondriów. Odpowiedź uzasadnij jednym argumentem.

  1. Komórki tkanki kostnej
  2. Komórki mięśni szkieletowych
  3. Komórki tkanki nabłonkowej
  4. Komórki tkanki chrzęstnej

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 3. (2 pkt)

Tkanki zwierzęce Podaj/wymień

Na schemacie przedstawiono budowę sarkomeru – fragmentu włókna mięśnia szkieletowego, w różnych fazach jego skurczu.

Funkcja sarkomeru - schemat
a)Podaj nazwy białek, z których zbudowane są elementy sarkomeru oznaczone na schemacie numerami 1 i 2.
b)Zapisz literę oznaczającą schemat, który przedstawia skurcz sarkomeru .
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 4. (2 pkt)

Układ powłokowy Podaj/wymień

Na poniższym schemacie przedstawiono w uproszczeniu budowę skóry człowieka.

Skóra człowieka - budowa

Wybierz ze schematu dwa elementy budowy skóry, które biorą udział w termoregulacji organizmu. Przedstaw działanie każdego z nich w reakcji na wysoką temperaturę otoczenia.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 6. (3 pkt)

Układ pokarmowy i żywienie Układ hormonalny Podaj/wymień

Na schemacie przedstawiono budowę fragmentu układu pokarmowego człowieka.

Układ pokarmowy - schemat
a)Podaj nazwy elementów układu pokarmowego oznaczonych na schemacie literami A, D i F.

A.
D.
F.

b)Podaj nazwę elementu układu pokarmowego, który oprócz pełnienia funkcji gruczołu trawiennego wydziela również hormony. Określ rolę tych hormonów w organizmie człowieka.

Nazwa gruczołu
Rola hormonów

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 9. (2 pkt)

Choroby człowieka Nicienie Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Zaznacz poniżej dwie zasady postępowania, które pozwolą uniknąć zarażenia się glistą ludzką.

  1. Należy myć ręce przed posiłkiem.
  2. Nie wolno spożywać mięsa, które nie było badane przez weterynarza.
  3. Należy ograniczyć możliwość zarażenia się drogą kropelkową.
  4. Należy starannie myć owoce i warzywa.
  5. Nie należy spożywać mięsa niedogotowanego lub niedosmażonego.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 11. (2 pkt)

Układ oddechowy Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Na schemacie przedstawiono budowę układu oddechowego człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem budowy tchawicy i płuc.

Schemat budowy układu oddechowego

Korzystając ze schematu, wykaż związek budowy przedstawionych nabłonków A i B z funkcją, jaką pełnią w układzie oddechowym.

A.

B.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 12. (1 pkt)

Układ oddechowy Podaj/wymień

Na schemacie przedstawiono zmiany objętości klatki piersiowej człowieka podczas wdechu i wydechu.

Wymiana gazowa - wykres

Podaj, która faza (A lub B) przedstawia zmianę objętości klatki piersiowej podczas wdechu.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 14. (1 pkt)

Układ krążenia Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Na schemacie przedstawiono krążenie krwi w małym (płucnym) i dużym (obwodowym) krwiobiegu człowieka. Kierunek przepływu krwi oznaczono strzałkami.

Układ krążenia człowieka - schemat

Zaznacz zdanie, które prawidłowo opisuje przepływ krwi utlenowanej w organizmie człowieka.

  1. lewa komora serca → tętnica dużego krwiobiegu → naczynia włosowate tkanek ciała → żyła dużego krwiobiegu → prawy przedsionek serca
  2. prawa komora serca → tętnica płucna → naczynia włosowate płuc → żyła płucna → lewy przedsionek serca
  3. naczynia włosowate tkanek ciała → żyła dużego krwiobiegu → prawy przedsionek serca → tętnica płucna → naczynia włosowate płuc
  4. naczynia włosowate płuc → żyła płucna → lewy przedsionek serca → lewa komora serca → tętnica dużego krwiobiegu → naczynia włosowate tkanek ciała
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 15. (1 pkt)

Choroby człowieka Układ krążenia Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Miażdżyca jest chorobą zwyrodnieniową naczyń krwionośnych spowodowaną gromadzeniem się tłuszczów, głównie cholesterolu, wzdłuż ścian tętnic. Czynnikami, które sprzyjają rozwojowi tej choroby, są m.in. zaburzenia gospodarki węglowodanowej i gospodarki tłuszczowej, a także otyłość. W profilaktyce miażdżycy zaleca się codzienną aktywność fizyczną.

Wyjaśnij, w jaki sposób aktywność fizyczna może ograniczać rozwój miażdżycy.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 16. (3 pkt)

Układ krążenia Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

U człowieka występują cztery grupy krwi: A, B, AB i 0.
Na schemacie przedstawiono jedną z grup krwi, oznaczając odpowiednią literą obecność antygenów w błonach erytrocytów oraz rodzaje przeciwciał znajdujących się w osoczu tej krwi.

Schemat A
a)Ustal, którą grupę krwi przedstawiono na schemacie.
b)Uzupełnij poniższy schemat tak, aby przedstawiał krew grupy 0.
Schemat B
c)Czy osobie z grupą krwi AB można przetoczyć krew grupy A? Odpowiedź uzasadnij.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 17. (2 pkt)

Układ wydalniczy Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Na proces tworzenia moczu ostatecznego w nerkach składają się filtracja, resorpcja zwrotna i sekrecja kanalikowa.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Wpisz w odpowiednim miejscu tabeli literę P, jeżeli zdanie jest prawdziwe, lub literę F, jeżeli zdanie jest fałszywe.

P/F
1. Filtracja polega na przenikaniu wody i innych substancji, np. białek z krwi naczyń włosowatych kłębuszka nefronu do kanalika zbiorczego.
2. Sekrecja polega na biernym lub aktywnym przenikaniu zbędnych substancji, np. metabolitów leków z krwi do światła kanalików.
3. Resorpcja zwrotna polega na biernym lub aktywnym wchłanianiu z moczu pierwotnego do krwi składników przydatnych organizmowi, np. glukozy.
4. Mocz ostateczny zawiera więcej wody w stosunku do moczu pierwotnego powstałego w czasie filtracji.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 20. (1 pkt)

Układ nerwowy i narządy zmysłów Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Ucho środkowe oddzielone jest od ucha zewnętrznego błoną bębenkową, a z gardłem łączy je trąbka słuchowa (Eustachiusza), która umożliwia wchodzenie lub wychodzenie powietrza z jamy bębenkowej.

Wyjaśnij, biorąc pod uwagę rolę trąbki słuchowej, dlaczego podczas startu samolotu zaleca się pasażerom częste przełykanie śliny.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 21. (2 pkt)

Układ rozrodczy Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę

Na schemacie literami A i B oznaczono kierunki transportu różnych substancji pomiędzy naczyniami krwionośnymi matki a naczyniami krwionośnymi płodu w obrębie łożyska – narządu łączącego organizm matki z płodem.

Schemat transportu łożyskowego

Dopisz do liter A i B numery wszystkich substancji transportowanych przez krew.

  1. tlen
  2. dwutlenek węgla
  3. mocznik
  4. aminokwasy
  5. przeciwciała

A.
B.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 23. (1 pkt)

Genetyka - pozostałe Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

W tabeli przedstawiono średnie proporcje genów wspólnych dla osób spokrewnionych ze sobą w różnym stopniu.

Stopień pokrewieństwa Przykłady Proporcje wspólnych genów
I Rodzice w stosunku do dzieci. Rodzeństwo w stosunku do siebie (z wyjątkiem bliźniąt jednojajowych). 1/2
II Dziadkowie w stosunku do wnuków. 1/4
III Kuzynowie pierwszego stopnia. 1/8

Źródło: G. Drewa, T. Ferenc, Podstawy genetyki dla studentów i lekarzy, Urban & Partner, Wrocław 2003

Na podstawie powyższej tabeli podaj stopień pokrewieństwa dawcy i biorcy, który daje największą szansę przyjęcia przeszczepu. Uzasadnij swój wybór.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 24. (3 pkt)

Skład organizmów Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę Podaj/wymień

Cząsteczki kwasów nukleinowych zbudowane są z nukleotydów. W DNA każdy nukleotyd składa się z deoksyrybozy, reszty kwasu fosforowego oraz jednej z czterech zasad azotowych oznaczanych symbolicznie literami A, T, G i C. Między odpowiednimi zasadami występują dwa lub trzy wiązania wodorowe, dzięki którym następuje połączenie obu nici.

a)Uzupełnij poniższy schemat fragmentu budowy DNA, wpisując we właściwych miejscach oznaczenia literowe odpowiednich par zasad azotowych.
Budowa DNA
b)Zaznacz na schemacie dokładnie jeden nukleotyd, obwodząc go linią ciągłą.
c)Podaj nazwę innego kwasu nukleinowego, którego podstawową jednostką strukturalną jest nukleotyd oraz zapisz oznaczenia literowe występujących w nim zasad azotowych.

Nazwa kwasu
Zasady azotowe

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 25. (3 pkt)

Dziedziczenie Podaj/wymień

U człowieka występowanie grup krwi układu AB0 uwarunkowane jest przez gen I, który ma trzy allele (IA, IB, i). Warunkują one występowanie czterech grup krwi: A, B, AB i 0.

a)Podaj wszystkie możliwe genotypy homozygotyczne i wszystkie możliwe genotypy heterozygotyczne warunkujące występowanie grup krwi człowieka.

Homozygoty

Heterozygoty

b)Podaj wszystkie możliwe grupy krwi dzieci, których rodzice mają grupę krwi B.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 27. (2 pkt)

Ekologia Podaj/wymień

Podaj nazwy występujących wśród zwierząt zależności międzygatunkowych opisanych w tekście I i II.

I. W latach pięćdziesiątych XX wieku na Wyspach Komandorskich leżących na Oceanie Spokojnym bardzo licznie występował piesiec. Dwadzieścia lat później zanotowano nagły spadek liczebności pieśców, co było związane z pojawieniem się świerzbu na wyspie. Świerzb wywoływany był przez roztocza, które zostały przywleczone na te wyspy przez psy towarzyszące żeglarzom.

II. Pod koniec XIX wieku do Kalifornii został przywleczony z Australii krewniak mszyc - owad czerwiec biały, który wysysał soki roślinne z owoców cytrusowych. W celu ratowania drzew cytrusowych sprowadzono do Kalifornii kilkaset okazów biedronki rodolii zjadającej czerwce. Wzrost populacji biedronki odbył się w tak szybkim tempie, że wkrótce zanotowano znaczący spadek liczebności populacji czerwca białego.

Na podstawie: A. S. Pullin, Biologiczne podstawy ochrony przyrody, przekł. pod red. J. WeineraWyd. Naukowe PWN, Warszawa 2005

I
II

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 29. (1 pkt)

Wpływ człowieka na środowisko i jego ochrona Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Pobrano próbki wody z rzeki, do której przedostały się ścieki i zbadano w nich zawartość rozpuszczonego tlenu. Wyniki przedstawiono w poniższej tabeli.

Odległość od miejsca ujścia ścieków [m] Zawartość tlenu w wodzie [% nasycenia wody tlenem]
50 5
100 25
150 50
200 55

Wyjaśnij zależność pomiędzy odległością od miejsca ujścia ścieków a zawartością tlenu w wodzie.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 30. (2 pkt)

Wpływ człowieka na środowisko i jego ochrona Podaj/wymień

Istnieją dwie podstawowe strategie ochrony zasobów genowych zarówno gatunków dziko żyjących jak i odmian uprawnych. Ochrona ex situ oznacza zachowanie składników różnorodności biologicznej poza ich naturalnym miejscem występowania. Ochrona in situ oznacza zachowanie ekosystemów oraz naturalnych miejsc występowania i utrzymywanie populacji gatunków w ich naturalnym otoczeniu. Poniżej przedstawiono różne formy i metody, za pomocą których realizowane są obie strategie.

  1. Przechowywanie nasion
  2. Parki narodowe
  3. Przechowywanie pyłku
  4. Rezerwaty przyrody
  5. Gospodarstwa rolne
  6. Banki genów
  7. Ogrody przydomowe

Korzystając z powyższych informacji, wybierz i zapisz poniżej litery oznaczające formy ochrony zasobów genowych, które dotyczą:

a)ochrony in situ gatunków uprawnych
b)ochrony in situ gatunków dziko żyjących
.
Rozwiązanie: 
Pokaż