Biologia - Matura Maj 2011, Poziom podstawowy (stary)

Zadanie 1. (3 pkt)

Skład organizmów Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Spośród niżej wymienionych zdań wybierz wszystkie, które charakteryzują poszczególne grupy związków organicznych, i zapisz ich numery w wyznaczonych miejscach.

  1. Stanowią główne źródło energii dla komórek organizmu.
  2. Są magazynowane w tkance podskórnej.
  3. Budują filamenty mięśniowe.
  4. Są magazynowane w wątrobie.
  5. Budują błony komórkowe.

Białka
Węglowodany
Lipidy

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 3. (2 pkt)

Tkanki zwierzęce Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Spośród niżej wymienionych zdań zaznacz wszystkie, które charakteryzują tkankę chrzęstną.

  1. Komórki są owalne lub okrągłe i leżą w jamkach, zwykle ułożone po dwie.
  2. Komórki są na ogół płaskie i łączą się ze sobą licznymi wypustkami.
  3. W istocie międzykomórkowej występuje duża ilość włókien kolagenowych.
  4. W istocie międzykomórkowej występują kanały, którymi przebiegają naczynia krwionośne oraz nerwy.
  5. Substancja międzykomórkowa tworzy koncentrycznie ułożone blaszki.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 4. (1 pkt)

Układ powłokowy Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Skóra jest narządem spełniającym różne funkcje. Spośród niżej wymienionych zaznacz tę funkcję skóry, która u człowieka nie pełni istotnej roli.

  1. Termoregulacja organizmu.
  2. Udział w gospodarce wodno-elektrolitowej organizmu.
  3. Udział w wymianie gazowej organizmu.
  4. Odbiór bodźców ze środowiska zewnętrznego.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 6. (3 pkt)

Układ oddechowy Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Informacje do zadań 6. i 7.
Na schemacie przedstawiono kształt klatki piersiowej oraz położenie przepony podczas wydechu i wdechu.

Wentylacja płuc
a)Na podstawie schematu określ, co dzieje się z klatką piersiową i przeponą podczas wdechu.

Klatka piersiowa
Przepona

b)Wyjaśnij, dlaczego wdech jest określany fazą czynną wentylacji płuc, a wydech fazą bierną.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 8. (2 pkt)

Układ krążenia Podaj/wymień

Regularne ćwiczenia fizyczne są jednym ze sposobów zapobiegania i leczenia choroby niedokrwiennej serca (choroby wieńcowej). Ludzie prowadzący aktywny tryb życia i regularnie uprawiający ćwiczenia fizyczne wykazują o połowę mniejsze ryzyko zachorowania na choroby serca. Również otyli, którzy są bardziej aktywni, znajdują się w grupie osób mniej zagrożonych chorobami układu krążenia.

Podaj dwa argumenty uzasadniające korzystny wpływ aktywności fizycznej na układ krążenia.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 9. (2 pkt)

Układ krążenia Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę

Na schemacie przedstawiono krążenie krwi w organizmie człowieka. Literami A–D oznaczono części serca.

Układ krążenia człowieka - schemat
a)Do niżej podanych nazw części serca przyporządkuj litery, którymi oznaczono je na schemacie.

Prawy przedsionek
Prawa komora
Lewy przedsionek
Lewa komora

b)Uzupełnij schemat, tak aby odzwierciedlał kierunek transportu i zawartość we krwi gazów oddechowych (O2 i CO2). Wpisz w wyznaczone miejsca określenia krążącej krwi utlenowana lub odtlenowana.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 10. (3 pkt)

Układ krążenia Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

W tabeli przedstawiono objętość krwi przepływającej w ciągu minuty przez niektóre narządy człowieka w czasie odpoczynku oraz w czasie wysiłku fizycznego.

Narząd Objętość krwi przepływającej w czasie minuty [cm3 /min]
w czasie odpoczynku w czasie wysiłku fizycznego
Mózg 700 750
Serce 200 750
Płuca 100 200
Mięśnie szkieletowe 750 12 500
Wątroba 1 350 600
Skóra 300 1 900

Na podstawie: T. Greenwood, R. Allan, L. Sheperd, A. Janta, B. Sągin, M. Skodowska, tłum. M. Starczewska, Biologia 1, Seria z tangramem – teoria i ćwiczenia, Gdańsk 2006

a)Wymień nazwy dwóch narządów, w których podczas wysiłku najsilniej wzrasta przepływ krwi, i wskaż po jednej przyczynie tego zjawiska.
b)Uwzględniając informacje zawarte w tabeli, wyjaśnij, dlaczego nie zaleca się spożywania obfitych posiłków przed intensywnym wysiłkiem fizycznym.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 13. (1 pkt)

Układ nerwowy i narządy zmysłów Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących funkcji elementów ucha. Wpisz w odpowiednie miejsca tabeli literę P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, lub literę F, jeśli stwierdzenie jest fałszywe.

P/F
1. Kanał słuchowy zewnętrzny wyrównuje ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej.
2. Strzemiączko przenosi drgania wywołane falą dźwiękową na okienko ślimaka.
3. Trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza) przenosi falę dźwiękową do ucha wewnętrznego.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 15. (2 pkt)

Układ pokarmowy i żywienie Uzupełnij/narysuj wykres, schemat lub tabelę

Informacje do zadań 15. i 16.
Wapń przez cały okres życia człowieka należy do niezbędnych składników mineralnych pożywienia. Ponad 99% tego pierwiastka w organizmie człowieka jest zmagazynowane w kościach, a pozostałe 1% odgrywa ważną rolę w licznych procesach fizjologicznych. W tabeli przedstawiono normy zalecanego spożycia wapnia w różnych przedziałach wiekowych.

Przedział wiekowy Zalecane spożycie wapnia (mg/dzień)
1–3 lat 500
4–10 lat 800
11–18 lat 1200
19–30 lat 1300
31–60 lat 800
Powyżej 60 lat 1500

S. Silbernagl, A. Desposulos, Kieszonkowy Atlas Fizjologii, PZWL, Warszawa 1994

Narysuj diagram słupkowy ilustrujący zalecane spożycie wapnia przez człowieka w przedziałach wiekowych podanych w tabeli.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 16. (1 pkt)

Układ pokarmowy i żywienie Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Informacje do zadań 15. i 16.
Wapń przez cały okres życia człowieka należy do niezbędnych składników mineralnych pożywienia. Ponad 99% tego pierwiastka w organizmie człowieka jest zmagazynowane w kościach, a pozostałe 1% odgrywa ważną rolę w licznych procesach fizjologicznych. W tabeli przedstawiono normy zalecanego spożycia wapnia w różnych przedziałach wiekowych.

Przedział wiekowy Zalecane spożycie wapnia (mg/dzień)
1–3 lat 500
4–10 lat 800
11–18 lat 1200
19–30 lat 1300
31–60 lat 800
Powyżej 60 lat 1500

S. Silbernagl, A. Desposulos, Kieszonkowy Atlas Fizjologii, PZWL, Warszawa 1994

Wyjaśnij, dlaczego zapotrzebowanie na wapń osób z przedziału wiekowego 19–30 lat jest większe niż osób z przedziału 31–60 lat.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 17. (1 pkt)

Układ pokarmowy i żywienie Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Uporządkuj we właściwej kolejności etapy obróbki pokarmu w przewodzie pokarmowym człowieka. Numery kolejnych etapów (1–5) wpisz w odpowiednie miejsca tabeli.

Charakterystyka etapu Numer etapu
Trawienie białek, tłuszczy i węglowodanów w środowisku zasadowym
Intensywnie wchłanianie produktów trawienia do krwi
Odzyskiwanie wody z resztek pokarmowych
Rozdrabnianie, miażdżenie, nawilżanie pokarmu
Trawienie białek w środowisku kwasowym
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 18. (2 pkt)

Układ pokarmowy i żywienie Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Naturalna mikroflora przewodu pokarmowego ma istotne znaczenie dla stanu zdrowia człowieka. Najmniej drobnoustrojów znajduje się w żołądku, a najwięcej w jelicie grubym. Drobnoustroje dostające się do przewodu pokarmowego w większości nie pokonują bariery, jaką jest żołądek. Te bakterie, które ją pokonają, mogą osiedlać się i rozwijać w jelitach. Podstawową mikroflorę jelitową tworzą bakterie kwasu mlekowego.

a)Wyjaśnij, dlaczego żołądek jest barierą dla większości drobnoustrojów.
b)Podaj przykład korzyści, jaką czerpie organizm człowieka z obecności mikroflory jelitowej.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 19. (2 pkt)

Choroby człowieka Podaj/wymień Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

U młodej osoby występują zaburzenia odżywiania, które charakteryzują się okresami silnego, niekontrolowanego i impulsywnego objadania się. Jednocześnie osoba ta stosuje drastyczne metody zapobiegające przybraniu na wadze, np. prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających, przyjmowanie specyfików wspomagających odchudzanie albo wykonywanie forsownych ćwiczeń fizycznych lub stosowanie okresowej głodówki.

a)Podaj nazwę choroby, której objawy opisano w zadaniu.
b)Do którego lekarza specjalisty powinna zostać skierowana ta osoba w pierwszej kolejności?
  1. Gastrologa
  2. Endokrynologa
  3. Dietetyka
  4. Psychiatry
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 20. (1 pkt)

Układ pokarmowy i żywienie Układ rozrodczy Podaj i uzasadnij/wyjaśnij

Kwas foliowy pełni wiele ważnych funkcji w organizmie człowieka. W pierwszych tygodniach ciąży jego rola związana jest z rozwojem i kształtowaniem się płodu. Kobiety powinny przyjmować 0,4 mg kwasu foliowego dziennie przez okres począwszy od trzech miesięcy przed planowaną ciążą aż do 12 tygodnia ciąży. Zaleca się, aby jednak wszystkie kobiety w wieku rozrodczym przyjmowały kwas foliowy w dawce 0,4 mg/dzień. W wielu krajach witamina ta dodawana jest do pieczywa.

Wyjaśnij, jaki wpływ na rozwój płodu ma kwas foliowy.

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 21. (1 pkt)

Układ rozrodczy Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Uporządkuj we właściwej kolejności wymienione procesy prowadzące do zapłodnienia komórki jajowej. Numery kolejnych procesów (1–5) wpisz w odpowiednie miejsca tabeli.

Charakterystyka etapu Numer etapu
Wędrówka plemnika w macicy
Wniknięcie główki plemnika do cytoplazmy komórki jajowej
Ejakulacja
Przemieszczanie się plemnika wzdłuż jajowodu
Przejście plemnika przez warstwę promienistą i osłonkę przejrzystą komórki jajowej
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 22. (2 pkt)

Skład organizmów Podaj/wymień

DNA (kwas deoksyrybonukleinowy) pełniący funkcję nośnika informacji genetycznej jest polimerem zbudowanym z nukleotydów. Na schemacie przedstawiono budowę nukleotydu.

Schemat nukleotydu
a)Podaj nazwy elementów budowy nukleotydu DNA oznaczonych na schemacie literami A i B.

A.
B.

b)Wymień nazwy wszystkich zasad azotowych występujących w nukleotydach DNA.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 23. (1 pkt)

Genetyka - pozostałe Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Zmiany genetyczne całego odcinka lub kilku chromosomów to mutacje chromosomowe. Są to:

  • delecja – utrata fragmentu chromosomu
  • duplikacja – zwielokrotnienie pewnego fragmentu chromosomu
  • inwersja – odwrócenie odcinka chromosomu o 180°
  • translokacja – przeniesienie fragmentu chromosomu na inny chromosom niehomologiczny.

Na schemacie I przedstawiono prawidłowy chromosom, a na schematach II i III chromosomy po mutacji. Literami a, b, c, d, e oznaczono odcinki chromosomów.

Mutacja - schemat

Na podstawie informacji z tekstu zaznacz nazwę rodzaju mutacji przedstawionej na schemacie II i III.

  1. Delecja
  2. Duplikacja
  3. Inwersja
  4. Translokacja
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 24. (2 pkt)

Dziedziczenie Choroby człowieka Podaj i uzasadnij/wyjaśnij Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Mukowiscydoza jest jedną z najczęściej występujących chorób genetycznych u ludzi. Jej przyczyną jest mutacja genu CFTR zlokalizowanego na 7 chromosomie, która powoduje, że organizm chorej osoby wydziela nadmiernie gęsty śluz. Co dwudziesta piąta osoba jest nosicielem nieprawidłowego allelu genu CFTR, jednakże większość ludzi nie ma o tym pojęcia, ponieważ nosicielstwo nie daje żadnych objawów.

a)Wybierz prawidłowe dokończenie zdania.

Z powyższego tekstu wynika, że mukowiscydoza jest chorobą

  1. autosomalną recesywną.
  2. autosomalną dominującą.
  3. sprzężoną z płcią dominującą.
  4. sprzężoną z płcią recesywną.
b)Wyjaśnij, dlaczego wszystkie noworodki powinny być objęte testami na mukowiscydozę.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 25. (3 pkt)

Dziedziczenie Pozostałe

Typ nasady płatka usznego u człowieka dziedziczy się zgodnie z I prawem Mendla. Za tę cechę odpowiada jeden gen autosomalny. Jego dominujący allel (A) warunkuje płatek wolny, natomiast allel recesywny (a) płatek przyrośnięty. Rodzice posiadający wolne płatki uszne mają dziecko, którego płatki uszne są przyrośnięte.

a)Zapisz genotypy rodziców i dziecka, stosując dla oznaczenia alleli warunkujących typ nasady płatka usznego symbole podane w tekście.

Genotyp matki
Genotyp ojca
Genotyp dziecka

b)Zapisz krzyżówkę genetyczną ilustrującą dziedziczenie tej cechy i oblicz, jakie jest prawdopodobieństwo, że kolejne dziecko tej pary będzie miało wolne płatki uszne.
Krzyżówka

Prawdopodobieństwo

Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 26. (2 pkt)

Ekologia Podaj/wymień

Na rysunku przedstawiono fragment sieci pokarmowej biocenozy ogrodu.

Sieć pokarmowa
a)Podaj jeden przykład prawdopodobnej zmiany, jaka zajdzie w składzie gatunkowym tej biocenozy, jeśli usunie się róże.
b)Wypisz z podanej sieci pokarmowej wszystkich konsumentów I rzędu.
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 28. (2 pkt)

Ekologia Podaj/wymień

Informacje do zadań 27. i 28.
Na schemacie przedstawiono piramidę pokarmową z biocenozy lasu oraz fragment przykładowej sieci pokarmowej.

Piramida troficzna

Na podstawie analizy przedstawionej powyżej sieci pokarmowej wymień:

  1. gatunek, który nie konkuruje z żadnym innym o pokarm
  2. dwa gatunki najsilniej konkurujące o pokarm
Rozwiązanie: 
Pokaż

Zadanie 30. (2 pkt)

Wpływ człowieka na środowisko i jego ochrona Podaj/wymień

Odpady organiczne stanowią 35–50% objętości odpadów w gospodarstwie domowym. W wielu krajach Europy prowadzi się obowiązkową segregację odpadów z oddzieleniem odpadów organicznych. W Polsce segregowanie nie jest obowiązkowe.

Podaj po jednej korzyści dla gospodarstwa domowego i dla środowiska wynikającej z segregowania odpadów.

  1. Korzyść dla gospodarstwa domowego
  2. Korzyść dla środowiska
Rozwiązanie: 
Pokaż